انجمن الکلیهای گمنام (Alcoholics Anonymous) یک انجمن جهانی و خودگردان برای افرادی است که میخواهند مصرف الکل را متوقف کنند. اعضای این انجمن که با نام اختصاری AA شناخته میشود، تجربه، نیرو و امید خود را با یکدیگر در میان میگذارند تا مشکل مشترکشان را حل کنند و به دیگران نیز برای رهایی از اعتیاد به الکل کمک برسانند. این انجمن در سال ۱۹۳۵ شکل گرفت و نخستین برنامه دوازدهقدمی جهان را پایهگذاری کرد.
عضویت در AA رایگان است و تنها شرط آن، تمایل به قطع مصرف الکل است. اعضا در جلسات حضوری یا آنلاین گرد هم میآیند و با استفاده از حمایت جمعی، راهنما، خدمت و اصول دوازده قدم برای دستیابی به هوشیاری پایدار و بازسازی زندگی خود تلاش میکنند.
الکلیهای گمنام مرکز درمانی یا سازمان مذهبی نیست و تشخیص پزشکی، سمزدایی، رواندرمانی یا دارودرمانی ارائه نمیدهد. این انجمن یک برنامه حمایت همتاست که میتواند بخش مهمی از مسیر بهبودی باشد و در صورت نیاز، در کنار درمانهای حرفهای مورد استفاده قرار گیرد. امروزه AA در بیش از ۱۸۰ کشور حضور دارد و میلیونها نفر در سراسر جهان از جلسات آن استفاده میکنند.
انجمن الکلیهای گمنام چگونه به افراد کمک میکند؟
اساس برنامه AA بر یک مفهوم ساده استوار است: فردی که تجربه اعتیاد به الکل و بهبودی از آن را پشت سر گذاشته، میتواند تجربه خود را با فرد دیگری که هنوز درگیر مصرف است در میان بگذارد. این رابطه، فضایی ایجاد میکند که در آن فرد بدون ترس از قضاوت، انگ اجتماعی یا افشای هویتش درباره مشکل خود صحبت کند.
اعضای انجمن به یکدیگر دستور پزشکی نمیدهند و نقش درمانگر را بر عهده نمیگیرند. آنها تجربههای شخصی خود را درباره مصرف الکل، پیامدهای آن و کارهایی که به حفظ هوشیاریشان کمک کرده است، به اشتراک میگذارند. تازهوارد با شنیدن این تجربهها درمییابد که در مشکل خود تنها نیست و افراد دیگری نیز از شرایط مشابه عبور کردهاند.
مهمترین عناصر برنامه AA عبارتاند از:
- شرکت منظم در جلسات
- پرهیز از نخستین مشروب
- کارکرد دوازده قدم
- انتخاب یک راهنما
- تماس با دیگر اعضا در زمان وسوسه یا بحران
- کمک به تازهواردان
- خدمت در گروه
- رشد تدریجی عاطفی و معنوی
در AA هوشیاری فقط به معنای ننوشیدن الکل نیست. اعضا تلاش میکنند شیوه زندگی، روابط، نگرشها و رفتارهایی را که با اعتیادشان پیوند داشته است نیز تغییر دهند. به همین دلیل، در این برنامه بیشتر از واژه «بهبودی» استفاده میشود؛ فرایندی پیوسته که با قطع مصرف آغاز میشود، اما به همانجا محدود نمیماند.
برای آشنایی علمی با نشانهها، عوارض و درمان اختلال مصرف الکل، راهنمای جامع مجله اعتیاد را مطالعه کنید.
تاریخچه انجمن الکلیهای گمنام
ریشههای AA به سالهای پیش از ۱۹۳۵ بازمیگردد. در اوایل دهه ۱۹۳۰، پزشکی آمریکایی به نام رولند هازارد برای درمان مشکل الکل خود به کارل گوستاو یونگ، روانپزشک سرشناس سوئیسی، مراجعه کرد. درمان او موفقیت پایداری نداشت و یونگ به او گفت شاید تنها یک تحول عمیق درونی یا تجربه روحانی بتواند تغییری اساسی در زندگیاش ایجاد کند.
هازارد بعدها با گروه آکسفورد آشنا شد؛ جنبشی معنوی که بر صداقت، اعتراف به اشتباهات، جبران خسارت، دعا و کمک به دیگران تأکید داشت. تجربه او از طریق زنجیرهای از افراد به ابی تچر رسید. ابی که مدتی هوشیار مانده بود، در نوامبر ۱۹۳۴ به دیدار دوست قدیمی خود، بیل ویلسون، رفت و تجربهاش را با او در میان گذاشت.
بیل ویلسون در آن زمان بهشدت درگیر مصرف الکل بود و تلاشهای مکررش برای ترک به شکست انجامیده بود. او پس از آخرین بستریشدن در بیمارستان تاونز نیویورک، در دسامبر ۱۹۳۴ مصرف الکل را متوقف کرد. بیل بهزودی دریافت که صحبتکردن با افراد الکلی دیگر نهتنها ممکن است به آنها کمک کند، بلکه برای حفظ هوشیاری خودش نیز ضروری است.
برای مطالعه جزئیات این زنجیره تاریخی، مقالههای نقش کارل یونگ در شکلگیری الکلیهای گمنام و تأثیر گروه آکسفورد بر AA را بخوانید.
دیدار بیل ویلسون و دکتر باب
در ماه مه ۱۹۳۵، بیل برای یک سفر کاری به آکرون در ایالت اوهایو رفت. معامله او شکست خورد و بیل که تنها و ناامید شده بود، احساس کرد ممکن است دوباره مشروب بخورد. بهجای رفتن به بار، تصمیم گرفت با فرد دیگری که مشکل الکل داشت صحبت کند. این تصمیم سرانجام او را به پزشکی به نام دکتر رابرت اسمیت، مشهور به دکتر باب، رساند.
گفتوگوی اولیه آنها که قرار بود کوتاه باشد، چند ساعت ادامه یافت. بیل برخلاف بسیاری از کسانی که پیشتر تلاش کرده بودند دکتر باب را نصیحت کنند، از تجربه شخصی خود سخن گفت. دکتر باب دریافت که بیل درد و درماندگی او را از درون میشناسد. این ارتباط میان دو فرد گرفتار یک مشکل مشترک، پایه روش کمک همتایان در AA شد.
آخرین مصرف الکل دکتر باب به ۱۰ ژوئن ۱۹۳۵ بازمیگردد؛ تاریخی که معمولاً بهعنوان زمان تولد انجمن الکلیهای گمنام شناخته میشود. بیل و دکتر باب سپس کمک به افراد الکلی دیگر را آغاز کردند و نخستین گروه در آکرون شکل گرفت.
داستان کامل این رویداد تاریخی را در مقاله دیدار بیل ویلسون و دکتر باب؛ آغاز الکلیهای گمنام بخوانید.
شکلگیری گروههای آکرون و نیویورک
پس از بازگشت بیل به نیویورک، دومین گروه بهتدریج در خانه بیل و همسرش لوئیس در بروکلین شکل گرفت. جلسات اولیه هنوز نام AA، کتاب بزرگ، دوازده قدم یا دستورالعمل مکتوب مشخصی نداشتند و بسیاری از شیوههای آنها از گروه آکسفورد گرفته شده بود.
در ژانویه ۱۹۳۸، جیم بی به گروه کوچک نیویورک پیوست. او یکی از نخستین اعضایی بود که آشکارا خود را منکر وجود خدا معرفی میکرد و با فضای مذهبی جلسات مخالفت داشت. تجربه جیم و اعضایی مانند او به گسترش مفهوم «نیروی برتر» و زبانی کمک کرد که افراد با باورهای متفاوت بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند.
روایت خواندنی او را در مقاله نخستین جلسات AA نیویورک؛ داستان ۳۰ سال هوشیاری جیم بی بخوانید.
گروه سوم در سال ۱۹۳۹ در کلیولند شکل گرفت. گسترش سریع جلسات در این شهر نشان داد که روش AA میتواند بدون حضور مستقیم بنیانگذاران نیز منتقل شود. اعضای هوشیار به افراد تازهوارد کمک میکردند و تازهواردان پس از مدتی همین پیام را به دیگران میرساندند.
گسترش AA در آمریکا و جهان
سالهای نخست برای انجمن آسان نبود. بیل ویلسون و دیگر اعضا با مشکلات مالی روبهرو بودند و برای معرفی برنامه به حمایت افراد خارج از انجمن نیاز داشتند. جان دی راکفلر جونیور پس از آشنایی با فعالیت گروه، از کمک مالی گسترده خودداری کرد؛ زیرا معتقد بود پول زیاد میتواند روح خودیاری و استقلال AA را از بین ببرد. بااینحال، حمایت اخلاقی و نشست برگزارشده با نزدیکان او به شناختهشدن انجمن کمک کرد.
ماجرای این حمایت را در مقاله راکفلر و داستان کمک به الکلیهای گمنام بخوانید.
در مارس ۱۹۴۱، انتشار مقالهای از جک الکساندر در مجله «سَتِردِی ایونینگ پست» توجه گسترده مردم آمریکا را به AA جلب کرد. پس از انتشار آن، هزاران نامه و درخواست کمک به انجمن رسید و شمار گروهها با سرعت افزایش یافت.
با رشد انجمن، ضرورت تدوین اصولی برای حفظ وحدت و استقلال گروهها آشکار شد. بیل ویلسون بر اساس تجربه مشکلات گروههای اولیه، دوازده سنت را تدوین کرد. این سنتها به موضوعاتی مانند گمنامی، استقلال مالی، خودگردانی گروهها، پرهیز از ورود به مناقشات اجتماعی و تمرکز بر هدف اصلی انجمن میپردازند. دوازده سنت در سال ۱۹۵۰ در نخستین همایش بینالمللی AA مورد پذیرش قرار گرفتند.
AA بهتدریج از آمریکا و کانادا فراتر رفت و به یک انجمن جهانی تبدیل شد. بر اساس اطلاعات رسمی خدمات جهانی الکلیهای گمنام، امروز بیش از ۱۲۳ هزار گروه در حدود ۱۸۰ کشور فعالیت میکنند و شمار اعضای انجمن در سراسر جهان بیش از دو میلیون نفر برآورد میشود.
کتاب بزرگ الکلیهای گمنام
اعضای اولیه برای انتقال روش بهبودی خود به افرادی که امکان شرکت در جلسات نیویورک یا آکرون را نداشتند، تصمیم گرفتند کتابی تهیه کنند. نگارش متن اصلی در سال ۱۹۳۸ به رهبری بیل ویلسون آغاز شد و نخستین نسخه کتاب «الکلیهای گمنام» در آوریل ۱۹۳۹ انتشار یافت.
این کتاب برنامه بهبودی AA، مفهوم اعتیاد به الکل، دوازده قدم و تجربه اعضای اولیه را شرح میداد. عنوان کتاب بهتدریج نام انجمن را نیز تعیین کرد. این اثر بعدها به دلیل قطع و ضخامت چاپ نخست، به «کتاب بزرگ الکلیهای گمنام» شهرت یافت؛ نه به این معنا که متن آن از ابتدا بسیار طولانی بوده است.
بخش نخست کتاب اصول و روش بهبودی را توضیح میدهد و بخش دوم شامل داستانهای شخصی اعضایی است که از اعتیاد به الکل رهایی یافتهاند. این ترکیب به خواننده امکان میدهد هم با برنامه آشنا شود و هم تجربه افرادی را بخواند که آن را در زندگی خود به کار گرفتهاند.
کتاب بزرگ نقشی اساسی در گسترش AA داشت، زیرا گروههای جدید میتوانستند بدون حضور بیل ویلسون یا دکتر باب، اصول برنامه را از روی یک متن مشترک دنبال کنند. این کتاب اکنون به بیش از ۷۰ زبان ترجمه شده و همچنان متن پایه انجمن الکلیهای گمنام محسوب میشود.
جلسات AA چگونه برگزار میشوند؟
جلسات AA ممکن است حضوری، آنلاین یا تلفنی برگزار شوند. هر گروه خودگردان است؛ بنابراین شکل دقیق جلسات میتواند متفاوت باشد. بااینحال، بیشتر جلسات با معرفی کوتاه انجمن آغاز میشوند و اعضا درباره تجربه مصرف، هوشیاری و بهبودی خود صحبت میکنند.
در بعضی جلسات، بخشی از کتاب بزرگ یا کتاب «دوازده قدم و دوازده سنت» خوانده و درباره آن مشارکت میشود. جلسات دیگر ممکن است بر یک موضوع خاص، تجربه یک سخنران یا یکی از قدمها تمرکز داشته باشند.
هیچکس مجبور نیست در جلسه صحبت کند. تازهوارد میتواند فقط گوش دهد و با فضای جلسه آشنا شود. معمولاً ثبتنام، ارائه مدرک شناسایی یا پرداخت هزینه لازم نیست و اعضا خود را فقط با نام کوچک معرفی میکنند.
جلسات AA به دو نوع اصلی تقسیم میشوند:
جلسات بسته
جلسات بسته برای اعضای AA و افرادی است که تصور میکنند با مصرف الکل مشکل دارند و تمایل دارند نوشیدن را متوقف کنند.
جلسات باز
در جلسات باز، علاوه بر اعضا، اعضای خانواده، دوستان، متخصصان و سایر علاقهمندان نیز میتوانند بهعنوان ناظر شرکت کنند. بااینحال، مشارکت اصلی جلسه معمولاً به تجربه اعضای AA اختصاص دارد.
اصل گمنامی به اعضا کمک میکند بدون نگرانی از افشای هویتشان صحبت کنند. انتظار میرود آنچه درباره هویت و تجربه دیگران در جلسه شنیده میشود، در همان جلسه باقی بماند.
مشارکت در جلسات الکلیهای گمنام چگونه است؟
مشارکت در جلسات AA به معنای بیان تجربه شخصی از مصرف الکل، پیامدهای آن و مسیر هوشیاری است. اعضا معمولاً درباره خودشان صحبت میکنند و از نصیحت، قضاوت یا تحلیل تجربه دیگران پرهیز میکنند. هیچکس مجبور به صحبت نیست و تازهوارد میتواند فقط به مشارکت اعضا گوش دهد.
دوازده قدم انجمن AA
دوازده قدم، مسیر پیشنهادی AA برای دستیابی به هوشیاری و ایجاد تغییرات پایدار در زندگی است. این قدمها با پذیرش ناتوانی در برابر الکل آغاز میشوند و فرد را به سوی دریافت کمک، بررسی صادقانه رفتارهای گذشته، پذیرش مسئولیت، جبران خسارت و کمک به دیگران هدایت میکنند.
در این برنامه، مفهوم «نیروی برتر» جایگاه مهمی دارد؛ اما AA خود را یک انجمن مذهبی معرفی نمیکند و پیرو مذهب یا فرقه خاصی نیست. هر عضو میتواند نیروی برتر را بر اساس درک شخصی خود تعریف کند. برای بعضی افراد این نیرو خداوند است؛ برای برخی دیگر گروه، وجدان جمعی، طبیعت یا اصلی فراتر از خواست فردی است.
قدمها دستور اجباری یا آزمون عضویت نیستند. اعضا معمولاً آنها را بهتدریج و با کمک یک راهنما کار میکنند. راهنما عضوی باتجربهتر است که تجربه شخصی خود از کارکرد قدمها و حفظ هوشیاری را با عضو دیگری در میان میگذارد.
دوازده قدم تنها به قطع مصرف محدود نمیشوند. هدف آنها کمک به فرد برای شناخت الگوهای آسیبزا، اصلاح روابط، پذیرش مسئولیت و ایجاد شیوهای تازه برای زندگی است.
چه کسانی میتوانند عضو شوند؟
تنها شرط عضویت در الکلیهای گمنام، تمایل به قطع مصرف الکل است. عضویت به تشخیص پزشکی، معرفینامه، سن، جنسیت، قومیت، مذهب، وضعیت مالی یا سابقه درمان بستگی ندارد.
فرد لازم نیست پیش از حضور در نخستین جلسه کاملاً مطمئن باشد که «الکلی» است. اگر مصرف الکل برای او مشکل ایجاد کرده یا نمیتواند مقدار و دفعات نوشیدن خود را کنترل کند، میتواند در یک جلسه شرکت کند و تجربه دیگران را بشنود.
AA حق عضویت یا شهریه ندارد. هزینههای محل جلسه، پذیرایی ساده و خدمات گروه از کمکهای داوطلبانه اعضا تأمین میشود. تازهوارد مجبور به پرداخت هیچ مبلغی نیست و انجمن نیز کمک مالی افراد و سازمانهای خارج از AA را نمیپذیرد.
عضویت در AA داوطلبانه است و هیچ فهرست رسمی از اعضا نگهداری نمیشود. انجمن پرونده پزشکی یا سابقه حضور افراد را ثبت نمیکند و درباره اعضا گزارش تهیه نمیکند.
آیا انجمن الکلیهای گمنام مؤثر است؟
اندازهگیری میزان موفقیت AA ساده نیست؛ زیرا عضویت ناشناس و داوطلبانه است و انجمن پروندهای از اعضا یا مدت هوشیاری آنها نگهداری نمیکند. بااینحال، پژوهشهای مستقل شواهد قابلتوجهی درباره اثربخشی AA و برنامههای تسهیل دوازده قدم ارائه کردهاند.
مرور نظاممند کاکرین در سال ۲۰۲۰، نتایج ۲۷ مطالعه با بیش از ۱۰ هزار شرکتکننده را بررسی کرد. نتایج نشان داد برنامههای AA و تسهیل دوازده قدم در افزایش پرهیز پیوسته از الکل، دستکم بهاندازه درمانهای شناختهشدهای مانند درمان شناختیرفتاری مؤثرند و در بعضی مقایسهها نتایج بهتری دارند.
برآورد پژوهشگران نشان داد حدود ۴۲ درصد از شرکتکنندگان مرتبط با AA پس از یک سال همچنان کاملاً پرهیزکار بودند؛ در مقایسه با حدود ۳۵ درصد در مداخلات دیگر. برخی مطالعات همچنین کاهش هزینههای درمانی را در میان افرادی نشان دادند که از برنامههای AA و تسهیل دوازده قدم استفاده کرده بودند.
این یافتهها به معنای موفقیت یکسان برای همه افراد نیست. نتیجه معمولاً به عواملی مانند شرکت منظم در جلسات، داشتن راهنما، ایجاد ارتباط با اعضا، کارکرد قدمها و مشارکت واقعی در برنامه بستگی دارد.
برای بررسی دقیق پژوهشها، مقاله الکلیهای گمنام؛ مؤثرترین راه برای پرهیز از الکل را مطالعه کنید.
مزایا و محدودیتهای برنامه AA
یکی از مهمترین مزایای AA، دسترسی آسان و رایگانبودن آن است. جلسات در بسیاری از شهرها و بهصورت آنلاین برگزار میشوند و فرد میتواند بدون تشریفات اداری از حمایت دیگران استفاده کند.
حمایت همتایان، کاهش تنهایی، داشتن الگوهای واقعی بهبودی، امکان تماس با راهنما و ایجاد شبکهای از روابط سالم از دیگر مزایای برنامه هستند. اعضا علاوه بر دریافت حمایت، با کمک به دیگران احساس مسئولیت و هدفمندی بیشتری پیدا میکنند.
بااینحال، AA برای همه افراد مناسب یا کافی نیست. بعضی افراد با زبان معنوی برنامه ارتباط برقرار نمیکنند و برخی به درمانهای تخصصی بیشتری نیاز دارند. اختلالات همزمان مانند افسردگی، اضطراب، اختلال دوقطبی، آسیبهای روانی یا بیماریهای جسمی باید بهطور جداگانه توسط متخصصان بررسی و درمان شوند.
AA موارد زیر را ارائه نمیدهد:
- تشخیص اختلال مصرف الکل
- سمزدایی پزشکی
- تجویز دارو
- رواندرمانی تخصصی
- درمان بیماریهای جسمی یا روانپزشکی
- بستری یا مراقبت اضطراری
افرادی که مدت طولانی یا به مقدار زیاد الکل مصرف کردهاند، نباید بدون ارزیابی پزشکی ناگهان مصرف را قطع کنند. ترک الکل در بعضی موارد میتواند باعث تشنج، توهم یا دلیریوم ترمنس شود و جان فرد را به خطر بیندازد. AA میتواند بخشی ارزشمند از ادامه مسیر بهبودی باشد، اما جای مراقبت پزشکی ضروری را نمیگیرد.
برای آشنایی با گزینههای حرفهای، مقاله ترک اعتیاد به الکل و بهترین برنامههای درمانی را بخوانید.
چگونه جلسات AA را پیدا کنیم؟
برای شرکت در AA لازم نیست عضو رسمی انجمن باشید یا از فرد دیگری معرفینامه بگیرید. میتوانید یک جلسه مناسب را پیدا کنید و در زمان اعلامشده در آن حضور یابید. اگر درباره داشتن مشکل با الکل مطمئن نیستید، شرکت در یک جلسه باز میتواند شروع مناسبی باشد.
برای اطلاع از نشانی و زمان برگزاری جلسات حضوری و آنلاین در ایران، به وبسایت انجمن الکلیهای گمنام ایران مراجعه کنید. اطلاعات جلسات ممکن است تغییر کند؛ بنابراین پیش از مراجعه، آخرین جزئیات را مستقیماً از وبسایت انجمن بررسی کنید.
افرادی که خارج از ایران زندگی میکنند، میتوانند از بخش یافتن جلسات در وبسایت جهانی AA برای دسترسی به گروهها و دفترهای خدماتی کشورهای مختلف استفاده کنند.
اگر نخستین جلسه با نیاز یا روحیه شما سازگار نبود، میتوانید جلسات دیگری را امتحان کنید. فضای گروهها، اندازه جلسات و شیوه برگزاری آنها متفاوت است و پیدا کردن گروهی که در آن احساس امنیت و ارتباط بیشتری داشته باشید، ممکن است کمی زمان ببرد.
پرسشهای متداول
آیا شرکت در جلسات الکلیهای گمنام رایگان است؟+
آیا AA یک انجمن مذهبی است؟+
آیا برای عضویت باید حتماً خودم را الکلی معرفی کنم؟+
آیا اعضای خانواده میتوانند در جلسات AA شرکت کنند؟+
آیا AA میتواند جایگزین پزشک و درمان حرفهای شود؟+
آیا اطلاعات اعضای AA ثبت میشود؟+
اگر با نخستین جلسه ارتباط برقرار نکردم چه کنم؟+
REFERENCES
- Alcoholics Anonymous World Services. What Is A.A.? Retrieved from این لینک.
- Alcoholics Anonymous World Services. A.A. Timeline. Retrieved from این لینک.
- Alcoholics Anonymous World Services. A.A. Around the World. Retrieved from این لینک.
- Alcoholics Anonymous World Services. About the Big Book. Retrieved from این لینک.
- Alcoholics Anonymous World Services. What to Expect at an A.A. Meeting. Retrieved from این لینک.
- Cochrane. (2020). Alcoholics Anonymous and 12-Step Facilitation Programs for Alcohol Use Disorder. Retrieved from این لینک.
- National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. Alcohol Use Disorder: From Risk to Diagnosis to Recovery. Retrieved from این لینک.