اهمال، تعلل، مسامحه، طفره رفتن، امروز فردا کردن و پشت گوش انداختن، همگی به یک مسئله اشاره میکنند: به تعویق انداختن کارهایی که باید انجام شوند. اهمالکاری به فردی اطلاق میشود که نمیتواند به برنامههایش پایبند بماند و مدام کارهای مهم را عقب میاندازد. بسیاری از افراد در مراحلی از زندگی این تجربه را داشتهاند، اما وقتی اهمال (procrastination) به یک عادت تبدیل شود، میتواند مشکلساز شود. گاهی اهمالکاری با اختلالات روانشناختی مانند افسردگی، اختلال کمبود توجه و بیشفعالی (ADHD) و وسواس فکری-عملی (OCD) در ارتباط است و در فرآیند درمان این اختلالات بهبود مییابد.
در این گزارش، مجله اعتیاد ارتباط اهمال کاری و اعتیاد را بررسی میکند.
پشت گوش انداختن یعنی چه؟
پشت گوش انداختن یا اهمالکاری یعنی به تأخیر انداختن آگاهانه یک کار، با وجود آگاهی از پیامدهای منفی این تأخیر. به بیان سادهتر، فرد اهمالکار میداند باید کاری را انجام دهد، توان انجامش را هم دارد، اما مدام آن را به فردا موکول میکند. این رفتار با تنبلی یکی نیست؛ تنبلی یعنی نداشتن برنامه و انگیزه برای انجام کار، در حالی که اهمالکاری یعنی داشتن برنامه و ناتوانی در پایبندی به آن.
ویژگیهای افراد اهمالکار
افراد اهمالکار معمولاً چند ویژگی مشترک دارند:
♦ به تأخیر و اتلاف وقت متمایلاند و رفتارهای وقتکشی در آنها دیده میشود.
♦ همواره خود را درگیر مسئولیتها و وظایف بیش از حد میبینند.
♦ خود را در رسیدن به اهدافشان ناکارآمد احساس میکنند.
♦ کارها را با عجله، ناهموار و ناقص انجام میدهند.
♦ بهجای انجام واقعی کارها، در خیالپردازی و آرزو غرق میشوند.
♦ عمدتاً برنامهریزی مناسبی برای زندگی خود ندارند.
♦ احساس عدم ارزش و عزت نفس پایین دارند و در اعماق وجودشان احساس ناتوانی میکنند.
این ویژگیها بهتنهایی نشانه بیماری نیستند، اما وقتی در کنار هم و بهصورت مداوم دیده شوند، همان الگویی هستند که در بیماری اعتیاد نیز مشاهده میشود.
ارتباط اهمال کاری و اعتیاد
اکثر افرادی که با بیماری اعتیاد یا الکلیسم مواجهاند، با اهمال و تعویق در انجام وظایف خود نیز روبرو میشوند. اگر به ریشههای اهمالکاری بپردازیم، متوجه میشویم ارتباط فراوانی بین آن و بیماری اعتیاد و الکلیسم وجود دارد. به بیان سادهتر، بسیاری از دلایلی که باعث اهمالکاری فرد میشوند، همان عواملی هستند که اعتیاد و الکلیسم را در فرد تقویت میکنند. وسواس، ترس از شکست، کمالگرایی، ضعف در تصمیمگیری و عدم انگیزه، از جمله اشتراکات اهمالکاری و بیماریهای اعتیاد و الکلیسماند. افراد اهمالکار، انجام کارهای مهم را بهخاطر کارهای لذتبخشتر عقب میاندازند، درست همانطور که افراد مبتلا به اعتیاد قادر به تعویق مصرف مواد نیستند.
برای کسانی که پشت گوش انداختن به یک الگوی رفتاریشان تبدیل شده، کارها بیش از آنچه واقعاً هستند ترسناک به نظر میرسند. وقتی با چالشی مواجه میشویم، مغز ممکن است دستور صرفنظر کردن صادر کند و ما ناخودآگاه از انجام آن دوری کنیم. در معتادان این حالت شدیدتر است، چون آنها اغلب یا فاجعهسازی میکنند یا دچار تصورات غیرمنطقی میشوند. در کتاب الکلیهای گمنام نیز اشاره شده یکی از دلایل اصلی ضعف الکلیها در کنترل مصرف، فاصله طولانی از واقعیت است. وسواس ذهنی و کمالگرایی، هم از مشخصات بیماری اعتیاد و الکلیسماند و هم از عوامل اصلی پشت گوش انداختن کارها.
برای افراد مبتلا به اعتیاد و الکلیسم، پیگیری برنامههای دوازدهقدمی که ابزاری برای کنترل ترس، ارتقای اعتماد به نفس و ایجاد نظم در زندگی ارائه میدهند، روشی مؤثر برای بهبود مشکلات مربوط به اهمال است.
مقالات مرتبط در مجله اعتیاد etiad.org
باورهای بنیادی افراد میتواند منجر به اعتیاد شود
تأثیر منفی اعتیاد روی خانوادهها
ریشه اهمال کاری؛ مقاومت درونی
یکی از مسائل مهم درباره اهمال و پشت گوش انداختن، وجود مقاومت درونی است. مقاومت درونی مانع انجام بسیاری از کارهاست؛ در واقع اغلب انگیزه برای انجام کار زیاد است، اما مبارزهای درونی در برابر تغییر شرایط وجود دارد. مقاومت درونی را نمیتوان دید یا لمس کرد، اما میتوان آن را حس کرد. این نیرو سعی دارد ما را حواسپرت کند تا وارد زمان و مکان انجام کار نشویم.
بزرگترین قدم برای مهار این مقاومت، پذیرفتن وجود آن است. مقاومت درونی دشمن بیرونی نیست و جنگیدن با آن اوضاع را سختتر میکند؛ ما توان مبارزه با این نیرو را نداریم. مقاومت یک واکنش ذهنی و روانی نسبت به تغییر و نوعی مکانیسم دفاعی است که ضمیر ناخودآگاه را وادار میکند ما را در منطقه امن سابق نگه دارد.
مقاومت از باورهای پنهان ما درباره توانمان در انجام کارها آگاه است. بسیاری از این باورهای ناخودآگاه غیرمنطقیاند، چون از تجربیات کودکی یا رویدادهایی با واکنش عاطفی قوی شکل گرفتهاند. تغییر باورهای محدودکننده حال، آینده ما را تغییر خواهد داد.
گاهی این مقاومت به این دلیل است که ناراحتی ناشی از انجام کار، ملموستر از خوشی حاصل از آن است. تحقیقات نشان میدهد اکثر مردم تقریباً هر کاری را برای اجتناب از ناراحتی انجام میدهند. مغز ما ترازویی دقیق دارد که ناراحتی و خوشی هر کار را میسنجد؛ اگر کفه ناراحتی سنگینتر باشد، تمایلی برای شروع کار نخواهید داشت.
ترس از شکست
ترس از شکست یکی از عوامل اصلی اهمالکاری است. افرادی که از ترس شکست در انجام وظایف رنج میبرند و احساس میکنند قادر به پایان دادن خوب کارهایشان نیستند، به اهمالکاری متمایل میشوند. این افراد برای جلوگیری از تجربه شکست، وظایف خود را به تعویق میاندازند یا برعکس، زودتر از موعد پیشبینیشده انجامشان میدهند.
اگر به بررسی ریشههای اهمالکاری پردازیم، متوجه خواهیم شد که ارتباط فراوانی بین آن و بیماریهای اعتیاد و الکلیسم وجود دارد. به عبارت دیگر، بسیاری از دلایلی که باعث اهمالکاری فرد میشوند، از جمله عواملی هستند که اعتیاد و الکلیسم را در فرد تقویت میکنند.
آیا دوپامین است که منجر به اعتیاد میشود؟
قرص کاپتاگون چیست و چرا قدغن است؟
پیامدهای اهمالکاری
اگر تعلل بهصورت دائمی رخ دهد، ابعاد مختلف زندگی فرد را تحت تأثیر منفی قرار میدهد؛ از سلامت روان و جایگاه اجتماعی گرفته تا وضعیت شغلی و مالی. از دیگر پیامدهای منفی میتوان به استرس بالا و بیماریهای ناشی از آن، آسیب به روابط اجتماعی و انباشت کارهای انجامنشده اشاره کرد. وقتی هر روز به خودتان قول میدهید و در پایان روز میبینید به آن عمل نکردهاید، بدون اینکه بدانید چرا یا بتوانید کسی را سرزنش کنید، حس نفرت از خود شکل میگیرد و رضایت از زندگی کاهش مییابد.
رهایی از اهمالکاری؛ راههای درمان
اولین قدم برای حل مشکل اهمال، شناسایی و ریشهیابی آن است. یکی از مهمترین نکات، تفکیک اهمالکاری از تنبلی است؛ اهمالکاری نوعی ضعف در برنامهریزی است، در حالیکه فرد تنبل اصلاً برنامهای برای خود نمیچیند. فرد تنبل راحتی را ترجیح میدهد و از هر کاری که نیاز به تلاش دارد اجتناب میکند، اما فرد اهمالکار برنامه مشخصی تعیین میکند و آماده انجام آن هم هست، با این حال در عمل کردن به آن در زمان مقرر ناتوان میماند.
راهکارهای عملی برای مهار اهمالکاری:
برنامهریزی سختگیرانه و غیرمنعطف نداشته باشید. وظایف ناخوشایندی که هیچ انگیزهای برای انجامشان ندارید را در اولویت بگذارید؛ همانطور که تواین، نویسنده و طنزپرداز آمریکایی، توصیه میکند: اگر وظیفهات خوردن قورباغه است، بهتر است آن را اول صبح انجام دهی.
کارها را به بخشهای کوچک تقسیم کنید و فقط روی همان بخش کوچک تمرکز کنید؛ مثلاً فقط برای ده دقیقه اول کار برنامه بریزید. برای خودتان پاداش در نظر بگیرید. برای هر روز کارهای کمتری برنامهریزی کنید و برای هرکدام مهلت مشخصی تعیین کنید یا از دیگران بخواهید موعد مقرر بدهند. کارها را در ساعاتی از روز که انرژیتان در اوج است انجام دهید. خود را متعهد کنید که به کسی گزارش دهید. رسانههای اجتماعی و هر چیزی که تمرکزتان را از بین میبرد کنار بگذارید. خودگویی منفی را ترک کنید؛ ذهن هم مثل جسم به خوراک مناسب نیاز دارد.
رهایی از وابستگی به نتیجه نیز میتواند مانع پشت گوش انداختن شود. روی لحظه حال تمرکز کنید و آنچه اکنون دارید را قدر بدانید. شما نمیدانید آینده چه خواهد بود؛ تنها کاری که میتوانید انجام دهید این است که امروز چه کاری برای ساختن آیندهای که میخواهید انجام دهید.
مجله اعتیاد/آزاده شاهپسند
سوالات متداول
پشت گوش انداختن یعنی چه؟ +
اهمال کاری چیست؟ +
تفاوت اهمال کاری با تنبلی چیست؟ +
ریشه اهمال کاری چیست؟ +
چه ارتباطی بین اهمال کاری و اعتیاد وجود دارد؟ +
REFERENCES
- Rasooli Someh, N., et al. (2025). I Can’t Sleep! Death Distress, Self-Control, Bedtime Procrastination, and Substance Misuse. Psychiatric Quarterly. Available at این لینک.
- Yildiz Durak, H., & Seferoğlu, S. S. (2023). The Mediating Role of Procrastination in the Relationship between Fear of Missing Out and Internet Addiction in University Students. International Journal of Environmental Research and Public Health. Available at این لینک.
- Gita, D. U., Koya, A. T., & Worku, B. N. (2022). Indoor Pool Game and Substance Abuse as Trajectories to Students’ Academic Procrastination: The Mediation Role of Self-Regulation. Frontiers in Psychology. Available at این لینک.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر میدهد.