وقتی صحبت از انجمنهای گمنام بهبودی میشود، معمولاً معتادان گمنام و الکلیهای گمنام به ذهن میرسند. اما یک انجمن دوازده قدمی دیگر هم وجود دارد که مخاطبش چیزی است که تقریباً همه ما هر روز با آن سروکار داریم: انجمن معتادان به اینترنت و فناوری گمنام یا ITAA. این انجمن با همان اصول الکلیهای گمنام، به افرادی که استفاده از گوشی، شبکههای اجتماعی یا بازیهای آنلاین برایشان از کنترل خارج شده، کمک میکند تا رابطهای سالمتر با دنیای دیجیتال بسازند.
انجمن معتادان اینترنت چیست؟
ITAA در سال 2017 توسط گروهی از بنیانگذاران آمریکایی راهاندازی شد و امروز هزاران عضو در بیش از صد جلسه آنلاین و حضوری، به هفت زبان مختلف، در آن شرکت میکنند. برنامه این انجمن دقیقاً بر پایه دوازده قدم الکلیهای گمنام بنا شده، با این تفاوت که به جای الکل، محور آن استفاده اجباری از اینترنت و فناوری است؛ از شبکههای اجتماعی و بازیهای ویدیویی گرفته تا پورنوگرافی، خرید آنلاین و تماشای بیوقفه محتوا.
به بیان سادهتر، ITAA فضایی است که در آن افراد تجربههای خود از وابستگی به فناوری را بدون قضاوت به اشتراک میگذارند و از یکدیگر در تعیین مرزهای سالم حمایت میکنند. برخلاف معتادان گمنام که هدفش پرهیز کامل است، هدف اکثر اعضای ITAA نه قطع کامل ارتباط با اینترنت، بلکه مدیریت آگاهانهتر آن است، چون در دنیای امروز پرهیز کامل از فناوری عملاً ممکن نیست.
مطالعهٔ پژوهشهای جامع و علمی درباره اطلاعات فناوری:
علائم، علل و پیامدهای اعتیاد به گوشی
مرکز ترک اعتیاد به گوشی و فضای مجازی
مکانیسم عصبی اعتیاد اینترنتی
سوالی که بسیاری میپرسند این است: آیا اعتیاد به اینترنت واقعاً از نظر علمی یک اعتیاد است؟ پاسخ پیچیدهتر از یک بله یا خیر ساده است. راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) در سال 2013 اختلال بازیهای اینترنتی را نه به عنوان یک تشخیص رسمی، بلکه در بخش «شرایط نیازمند مطالعه بیشتر» قرار داد؛ به این معنا که شواهد کافی برای تایید قطعی وجود داشت، اما هنوز اجماع کامل شکل نگرفته بود.
اما پژوهشهای تصویربرداری مغزی تصویر روشنتری ارائه میدهند. مطالعاتی که با روش پتاسکن روی افراد دارای اختلال بازی اینترنتی انجام شده، کاهش در دسترسبودن گیرندههای دوپامین D2 در ناحیه استریاتوم مغز را نشان دادهاند؛ الگویی مشابه آنچه در وابستگی به مواد مخدر دیده میشود. این کاهش با کاهش متابولیسم گلوکز در نواحی قشر پیشپیشانی مغز همراه بود، ناحیهای که مسئول کنترل تکانه و تصمیمگیری است.
به بیان سادهتر، مغز افرادی که به شدت درگیر بازی یا شبکههای اجتماعی میشوند، همان چرخه پاداش دوپامین را فعال میکند که در مصرف مواد مخدر فعال میشود؛ با این تفاوت که ماده مصرفی اینجا یک رفتار است، نه یک ترکیب شیمیایی.
شباهت با اعتیاد به مواد مخدر
بر همین اساس، بسیاری از متخصصان اعتیاد رفتاری و اعتیاد به مواد را دو روی یک سکه میدانند. هر دو مرکز پاداش مغز را از طریق چرخه دوپامین فعال میکنند؛ تفاوت اصلی این است که در اعتیادهای رفتاری، افزایش دوپامین از یک رفتار خاص میآید، نه از مصرف یک ماده. همین لذت آنی است که فرد را وادار میکند دوباره و دوباره به همان رفتار بازگردد، حتی وقتی میداند در حال آسیبرساندن به خودش است.
این شباهت، دلیل اصلی شکلگیری انجمنهایی مثل «معتادان گمنام اینترنت و فناوری» است؛ چون ساختار حمایتی که برای اعتیاد به مواد اثباتشده، برای اعتیادهای رفتاری هم منطقی به نظر میرسد.
اثربخشی برنامه دوازده قدمی معتادان اینترنت و فناوری
اینجا سوال کلیدیتری مطرح میشود: آیا برنامههای دوازده قدمی واقعاً کار میکنند؟ پژوهشگرانی از دانشگاه استنفورد به رهبری کیت هامفریز، با تحلیل ترکیبی دادههای شش کارآزمایی بالینی روی بیش از هزار و هفتصد نفر، نشان دادند که شرکت فعال در جلسات دوازده قدمی با بهبود معنادار در شاخص شدت اعتیاد همراه است؛ به ویژه وقتی مراجعه به این جلسات به شکل ساختاریافته تسهیل میشد.
به بیان سادهتر، حضور در جلسات گروهی که افراد تجربههای مشابه را با هم در میان میگذارند، به تنهایی میتواند بخشی از مسیر بهبودی را هموار کند، حتی وقتی این جلسات جایگزین درمان تخصصی نیستند بلکه مکمل آن به شمار میروند. دقیقاً به همین دلیل، ITAA برای بسیاری از افراد اولین قدم در مسیر شناخت رابطهشان با فناوری است، نه آخرین قدم.
مقالات علمی مرتبط در مجله اعتیاد etiad.org
آسیبهای اعتیاد به فضای مجازی و راههای درمان
تجربه واقعی اعضای انجمن
گزارشی از نشریه گاردین که چند سال پیش منتشر شد، تصویر خوبی از یک جلسه معمولی ITAA ارائه میدهد. در یکی از این جلسات آنلاین، هجده نفر از نقاط مختلف جهان، از اورگان تا هند و نامیبیا، دور هم جمع شدند تا از تجربهشان بگویند.
یکی از اعضا که در اولین جلسهاش بیش از دوازده ساعت در روز را صرف شبکههای اجتماعی میکرد، توضیح داد که این وابستگی شبیه اعتیاد به قمار بود؛ او دائم صفحاتش را بهروزرسانی میکرد، بدون اینکه بتواند جلوی خودش را بگیرد. عضو دیگری که از بنیانگذاران ITAA بود، از دورانی گفت که تقریباً تمام ساعات بیداریاش صرف بازیهای آنلاین و مرور بیپایان محتوا میشد، تا جایی که او را به مرز ناامیدی رساند. هر دو اکنون سالهاست در این برنامه فعال هستند و رابطهای متفاوت با فناوری ساختهاند؛ نه با قطع کامل ارتباط، بلکه با یادگیری مرزهای سالم.
تفاوت انجمن معتادان اینترنت و فناوری با سایر روشها
مطالعات نشان میدهد که برنامههای مبتنی بر دوازده قدم مؤثرترین و در دسترسترین الگوی بهبودی مبتنی بر حمایت همتایان هستند. اما نکته مهم این است که این تنها راه نیست. گروههایی مثل بهبودی هوشمندانه (SMART Recovery) رویکردی مبتنی بر رفتاردرمانی شناختی ارائه میدهند و برای افرادی که با محوریت «نیروی برتر» در برنامههای سنتی راحت نیستند، گزینه مناسبتری است.
تفاوت اصلی ITAA با معتادان گمنام یا الکلیهای گمنام در همینجاست: در حالی که آن انجمنها بر پرهیز کامل تاکید دارند، ITAA به هر عضو اجازه میدهد تعریف خودش را از هوشیاری دیجیتال تعیین کند، چون قطع کامل ارتباط با اینترنت برای اکثر افراد در زندگی روزمره عملاً غیرممکن است.
چگونه در جلسات معتادان اینترنت شرکت کنیم؟
اگر احساس میکنید استفاده از گوشی یا شبکههای اجتماعی برایتان از کنترل خارج شده، اولین قدم شناخت الگوی رفتاریتان است. میتوانید با مطالعه این مقاله درباره علائم و علل اعتیاد به گوشی شروع کنید، یا اگر به دنبال یک برنامه عملی برای کاهش وابستگی هستید، این مقاله درباره سمزدایی دیجیتال راهنمای خوبی است.
جلسات ITAA رایگان و آنلاین برگزار میشوند و نیازی به تعهد قبلی ندارند؛ کافی است در یکی از جلسات شرکت کنید و ببینید آیا این فضای حمایتی برایتان مناسب است یا نه. هدف نهایی، نه کمال، بلکه یافتن رابطهای سالمتر و آگاهانهتر با دنیای دیجیتال است.
ترجمه مجله اعتیاد: آزاده اتحاد
سوالات متداول
انجمن ITAA برای چه کسانی مناسب است؟+
آیا اعتیاد به اینترنت یک تشخیص رسمی روانپزشکی است؟+
تفاوت ITAA با معتادان گمنام و الکلیهای گمنام چیست؟+
شرکت در جلسات ITAA چقدر هزینه دارد؟+
REFERENCES
Petry NM, O’Brien CP. Internet gaming disorder and the DSM-5. Addiction. 2013. Available at این لینک.
Weng CB, et al. Neurobiological mechanisms underlying internet gaming disorder. Dialogues Clin Neurosci. PMC, National Institutes of Health. Available at این لینک.
Humphreys K, Wagner TH, Barreto NB, et al. Impact of 12 step mutual help groups on drug use disorder patients across six clinical trials. Stanford University. PMC, National Institutes of Health. Available at این لینک.
this link photos: from the Guardian Newspaper
support proferrional & independent journalism
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر میدهد.