مواد روانگردان چیست؟
مواد روانگردان (Psychedelics) یا سایکدلیکها گروهی از مواد توهمزا هستند که با تأثیر بر مغز، باعث تغییر در ادراک، احساسات و تفکرات فرد میشوند. این مواد میتوانند باعث ایجاد توهمهای بینایی و شنیداری، تغییر در ادراک زمان و فضا، و تجربههای حسی غیرواقعی شوند. رایجترین روانگردانها شامل الاسدی (LSD)، سیلوسایبین (قارچهای جادویی)، و دیامتی (DMT) هستند که هرکدام تأثیرات متفاوتی بر ذهن و بدن دارند.
روانگردانها اغلب به دلیل تواناییشان در گسترش آگاهی و ایجاد تجربیات ذهنی عمیق مصرف میشوند. برخی از افراد به دنبال خودشناسی بیشتر یا تجربههای معنوی به سراغ این مواد میروند، در حالی که دیگران به دلیل کنجکاوی یا تفریح آنها را امتحان میکنند. در دهههای اخیر، مطالعات علمی نشان دادهاند که برخی از روانگردانها میتوانند در درمان اختلالات روانی مانند افسردگی مقاوم به درمان، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اضطراب مؤثر باشند.
با این حال، مصرف روانگردانها همچنان با انگ اجتماعی مواجه است. عواملی مانند سوءمصرف این مواد در گذشته، نگرانیهای مرتبط با ایمنی و تأثیرات روانی منفی، و قوانین سختگیرانه در بسیاری از کشورها باعث شدهاند که روانگردانها با برچسب “مواد مخدر خطرناک” شناخته شوند. این مقاله تحقیقی «مجله اعتیاد» به بررسی سه جنبه مهم میپردازد: روانگردانها چه هستند، چرا افراد آنها را مصرف میکنند و چرا مصرف آنها هنوز در بسیاری از جوامع با انگ و تبعیض همراه است.
تاریخچه مصرف مواد روانگردان
مصرف مواد روانگردان (Psychedelics) ریشهای عمیقتر از آن چیزی دارد که اغلب رسانههای غربی روایت میکنند. این رسانهها معمولاً تاریخ مصرف روانگردانها را به جنبش کانترکالچر (ضد فرهنگ) دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی نسبت میدهند، دورانی که هنرمندان، نویسندگان و موزیسینها بهدنبال گسترش آگاهی و افزایش خلاقیت خود به سراغ موادی مانند الاسدی (LSD) و سیلوسایبین رفتند. با این حال، شواهد تاریخی نشان میدهد که مصرف مواد روانگردان قدمتی هزارانساله دارد و در فرهنگهای باستانی بهعنوان ابزاری برای ارتباط با جهانهای معنوی و مراسم مذهبی مورد استفاده قرار میگرفته است.
برای مثال، قبایل بومی آمریکا از قارچهای جادویی حاوی سیلوسایبین و کاکتوس پیوت (حاوی مسکالین) در آیینهای مذهبی و درمانی خود استفاده میکردند. همچنین، در خاورمیانه و آسیای مرکزی، مصرف حشیش و ماریجوانا سابقهای طولانی دارد و به فرقههایی مانند «حشاشیون» در قرون وسطی نسبت داده میشود.
در دوران معاصر، روانگردانها ابتدا در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ بهعنوان داروهای آزمایشی برای درمان اختلالات روانی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتند. یکی از چهرههای برجسته این دوره، دکتر رونالد لینگ (R.D. Laing) بود، روانپزشکی جنجالی که به دلیل انتقادات تندش از صنعت سلامت روان شهرت یافت. لینگ از الاسدی در درمان اختلالات روانی مانند دوقطبی و اعتیاد استفاده میکرد و معتقد بود که روانگردانها میتوانند به بیماران در درک عمیقتر مشکلاتشان کمک کنند. با این حال، دیدگاههای او با مخالفتهای گستردهای روبهرو شد و شهرتش در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ آسیب دید.
در نهایت، بهدلیل نگرانیهای اجتماعی و سیاسی درباره سوءمصرف این مواد، در دهه ۱۹۷۰ بسیاری از روانگردانها غیرقانونی اعلام شدند. اما امروزه با توجه به پژوهشهای جدید در زمینه رواندرمانی، روانگردانها بار دیگر مورد توجه قرار گرفتهاند و مطالعات علمی در حال بررسی نقش آنها در درمان اختلالات روانی هستند.
تاریخ روانگردانها به زبان انگلیسی: این لینک
دکتر لینگ با وجود دیدگاههای جنجالی و پیچیدهای که دربارهاش وجود داشت، چهرهای شناختهشده در رسانههای مد روز بود و حتی مدتی بهعنوان مشاور گروه موسیقی بیتلز فعالیت میکرد. بسیاری از افراد، بهویژه در میان هنرمندان و فعالان فرهنگی، دیدگاههای او درباره سلامت روان و استفاده از روشهای جایگزین بهجای درمانهای دارویی سنتی را پذیرفته بودند.
اما در حالی که جامعه درباره مصرف مواد روانگردان دچار دودستگی بود، انتشار نسخه سوم راهنمای تشخیصی و آماری اختلالهای روانی (DSM-III) در دهه ۱۹۸۰ نشاندهنده بازگشت به رویکردی محافظهکارانهتر بود. این راهنما تأکید بیشتری بر طبقهبندی رسمی اختلالات روانی و استفاده از درمانهای دارویی سنتی داشت و بهنوعی پاسخی به نگرانیها درباره سوءمصرف مواد روانگردان و پیامدهای آن بود.
جنگ با مواد مخدر
تفکر عمومی دوگانه نسبت به مصرف مواد روانگردان تحت تأثیر «جنگ با مواد مخدر» قرار گرفت. این عبارت به قوانین و اقدامات سرسختانه نیکسون، رئیس جمهور ایالات متحده، برای جریمه کسانی اشاره دارد که در دوران ریاستجمهوری او مواد میفروختند و مصرف میکردند. دولت وقت این قانون را با تاکتیکهای مختلفی اجرا کرد، از جمله افزایش تعداد سازمانهای فدرال کنترل مواد مخدر و صدور محکومیتهای اجباری. یک منبع نزدیک به نیکسون اعتراف کرده که جنگ با مواد مخدر در واقع تلاش دولت برای از بین بردن قدرت جوامع سیاهپوست و مخالفان این کمپین بود. و این اعمال محدودیت با ربط دادن مصرف مواد مخدر به هر یک از این اجتماعات به عنوان بهانهای برای جریمه کردنشان و در نهایت توقف پیشرفتهای این افراد انجام شد.
این تاکتیکها در دهه 1980، وقتی که رونالد ریگان رئیس جمهور امریکا شد، به اوج خود رسید. دولت ریگان، به خاطر ترس والدین از مصرف ماریجوانا میان نوجوان، در محکوم کردن جرایم غیرخشونتبار مرتبط با مواد مخدر حتی سختگیرانهتر رفتار کرد. دولت از هیچ گونه جرم مرتبط با مواد مخدر به هیچ وجه نمیگذشت و رسانهها سیاهپوستان را اغلب به عنوان مصرفکننده کراک کوکائین نشان میدادند. این دوره خانمانسوز بود و باعث شد خانواده و اجتماعات بر اثر سیاستهای اجرایی پلیس از هم متلاشی شوند.
در مجله اعتیاد بیشتر بخوانید
اعتیاد، سوء مصرف و درمان الاسدی
تریاک کشیدن: عادت تلخ با ریشههای تاریخی
تفاوت بین روانگردانها و توهمزاها
توهمزاها (Hallucinogens) گروه کلیای از مواد هستند که ادراک، احساسات و افکار فرد را دچار تغییرات عمیق میکنند و میتوانند باعث توهمات بینایی، شنیداری یا لمسی شوند. این مواد به سه دسته اصلی تقسیم میشوند: روانگردانها (Psychedelics) مانند الاسدی و سیلوسایبین که موجب تغییرات ادراکی و تجربیات حسی تقویتشده میشوند، دیسوسیاتیوها (Dissociatives) مانند کتامین و پیسیپی که احساس جدایی از بدن یا محیط را ایجاد میکنند، و دلیریانتها (Deliriants) مانند داتورا که توهمات واقعی و سردرگمی شدید به همراه دارند. روانگردانها زیرمجموعهای از توهمزاها هستند و عمدتاً بر تغییرات شناختی و ادراکی تمرکز دارند، در حالی که سایر توهمزاها ممکن است فرد را بهطور کامل از واقعیت جدا کنند یا باعث اختلالات شدید روانی شوند.
مواد توهمزا: انواع، تأثیرات روانی و خطرات پنهان
انواع مواد روان گردان
روانگردانها مواد توهمزایی هستند که عموماً باعث میشوند افراد تجربههایی داشته باشند که آنها را تا اندازهای از واقعیت جدا میکند.
انواع مرسوم روانگردانها عبارتند از:
امدیامای (MDMA)
الاسیدی
آیاهواسکا (یک نوع دمنوش روانگردان)
سیلوسایبین
ایبوگین (نوعی گیاه)
چرا افراد مواد و داروی روانگردان مصرف میکنند؟
انسانها به دلایل مختلفی داروی روانگردان استفاده میکنند که عبارتند از:
مصرف تفریحی
عدهای برای تفریح مواد روانگردان مصرف میکنند، مثلاً برای جدا شدن از واقعیت یا تقویت قوه خلاقه خود. اما میل به جدا شدن از واقعیت شاید به مشکلات سلامت روان افراد هم ربط داشته باشد؛ اینکه بسیاری از افرادی که به لحاظ روحی دچار مشکل هستند، برای رهایی از درد و رنج خود به مصرف مواد روی بیاورند، بسیار مرسوم است.
درمان به کمک مواد روانگردان
در سالهای اخیر، استفاده از مواد روانگردان در حوزه رواندرمانی بهعنوان یک رویکرد نوین و مؤثر برای درمان برخی اختلالات روانی مورد توجه قرار گرفته است. رواندرمانی به کمک مواد روانگردان (Psychedelic-Assisted Psychotherapy) شکلی از درمان است که شواهد بالینی نشان دادهاند میتواند به کاهش علائم اختلال وسواسی-جبری (OCD)، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اختلالات مصرف مواد کمک کند. همچنین این روش میتواند در کاهش اضطراب و افسردگی افرادی که با بیماریهای لاعلاج یا تهدیدکننده زندگی مواجه هستند، مؤثر باشد.
نکته مهم این است که مصرف روانگردانها در این نوع درمان بهطور کامل از مصرف تفریحی این مواد متمایز است. در رواندرمانی با کمک روانگردانها، داروهای مورد نظر در محیطی کاملاً کنترلشده و تحت نظارت متخصصین سلامت روان تجویز میشوند. دوز مشخصی از ماده روانگردان مانند پسیلوسایبین یا MDMA به بیمار داده میشود، در حالی که او در فضایی آرام و ایمن قرار دارد. هدف از این محیط کنترلشده، کاهش اضطراب و تسهیل در بروز تجربیات درونی معنادار است.
در طول جلسه، بیمار تحت نظارت یک متخصص سلامت روان (مانند رواندرمانگر یا روانپزشک آموزشدیده) قرار میگیرد. این متخصص نقش راهنما و ناظر را ایفا میکند و به بیمار کمک میکند تا تجربیات خود را پردازش کند. در طول این فرآیند، بیمار تشویق میشود تا در صورت نیاز، احساسات و افکار خود را با درمانگر در میان بگذارد. این ارتباط به بیمار کمک میکند تا تجربیات ناشی از مصرف روانگردان را درک کرده و آنها را در فرآیند درمانی خود ادغام کند.
مطالعات نشان دادهاند که این نوع درمان میتواند به افزایش بینش شخصی، پردازش آسیبهای روانی و کاهش علائم اختلالات روانی کمک کند. با این حال، استفاده از این روش درمانی همچنان نیازمند نظارتهای دقیق پزشکی و قانونی است و نباید بدون راهنمایی متخصص انجام شود.
تحقیقات دانشگاه هاروارد در این زمینه : این لینک
چرا روانگردانها انگ محسوب میشوند؟
مواد روانگردان در حال حاضر در بسیاری از کشورها، از جمله ایالات متحده، بهعنوان مواد مخدر غیرقانونی طبقهبندی میشوند. این وضعیت قانونی باعث شده است که در افکار عمومی، مصرف این مواد بهشدت با انگ اجتماعی همراه باشد. مصرفکنندگان روانگردانها اغلب بهعنوان افرادی غیرمسئول یا حتی منحرف در نظر گرفته میشوند، حتی اگر هدف آنها درمان یا خودشناسی باشد. در نتیجه، بسیاری از افرادی که این مواد را به دلایل درمانی یا معنوی مصرف میکنند، از ترس قضاوت اجتماعی، تجربههای خود را پنهان نگه میدارند.
یکی از مهمترین دلایل این انگ، اطلاعات نادرست و کلیشههای فرهنگی است که در طول دههها پیرامون روانگردانها شکل گرفتهاند. در دهههای 1960 و 1970، مصرف موادی مانند LSD و پسیلوسایبین با جنبشهای ضدفرهنگ و مصرف تفریحی بیقید و شرط گره خورد. این تصویر رسانهای باعث شد که جامعه، مصرفکنندگان این مواد را اغلب به چشم افراد غیرقابلاعتماد یا بیثبات ببیند. در حالی که امروزه تحقیقات علمی در حال اثبات اثرات مثبت روانگردانها در درمان برخی اختلالات روانی هستند، این دیدگاههای منفی هنوز هم در بسیاری از جوامع پابرجا است.
از سوی دیگر، نگرانیهای پزشکی و سلامت روان نیز به این انگ دامن زدهاند. هرچند مطالعات جدید نشان میدهند که روانگردانها میتوانند در درمان اختلالاتی مانند افسردگی مقاوم به درمان، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اختلالات مصرف مواد مفید باشند، اما همچنان بحثهایی در مورد ایمنی مصرف این مواد وجود دارد. برخی از متخصصان نگران هستند که مصرف بدون نظارت میتواند منجر به تجربیات ناخوشایند یا حتی اپیزودهای روانپریشی شود.
در نهایت، این دوگانگی بین پتانسیل درمانی و خطرات احتمالی روانگردانها، همراه با پیشداوریهای فرهنگی و قانونی، باعث شده که مصرف این مواد همچنان با انگ اجتماعی همراه باشد. برای تغییر این وضعیت، نیاز به آموزش عمومی و افزایش آگاهی درباره کاربردهای علمی و پزشکی روانگردانها وجود دارد.
خطرات احتمالی ناشی از مصرف
مطالعات نشان میدهد که مواد روانگردان میتوانند در محیطهای درمانی کنترلشده مزایای قابل توجهی داشته باشند، اما همچنان نگرانیهایی درباره خطرات شناختی و روانی آنها وجود دارد. برای مثال، در سال 2021، تحقیقی روی دیدگاهها و نظرات روانشناسان درباره مصرف درمانی مواد روانگردان انجام شد که نشان داد اکثریت متخصصان از این روش درمانی حمایت میکنند. با این حال، نگرانیهایی درباره عوارض جانبی احتمالی، بهویژه در زمینه تأثیرات بلندمدت بر عملکرد شناختی و روانی، مطرح شد.
نشانههای کلیشهای افرادی که به سوءمصرف داروهای روانگردان دچار هستند، اغلب به این وضعیت اشاره دارند. اختلالات اضطرابی، افسردگی و حتی حملات پانیک نیز میتوانند از دیگر پیامدهای مصرف بیرویه و بدون نظارت این مواد باشند. این خطرات نشان میدهد که اگرچه روانگردانها میتوانند در محیطهای درمانی مزایای مشخصی داشته باشند، اما مصرف خودسرانه و بدون راهنمایی متخصص میتواند به مشکلات جدی روانی و شناختی منجر شود.
نقش عزت نفس در گرایش به مصرف موادمخدر
باید نگران مصرف ماریجوانا در میان جوانان باشیم
جوانان برای فرار از مشکلات مواد مصرف میکنند
ترس از آسیب در اثر مصرف
یکی از نگرانیهای رایج درباره مواد روانگردان، ترس از آسیب زدن به خود یا دیگران در حالت نشئگی است. برخی روانگردانها مانند قارچهای توهمزا میتوانند ادراک افراد از محیط اطراف را به شدت تغییر دهند. برای مثال، مفهوم فاصله و ارتفاع ممکن است برای فرد مخدوش شود، بهطوری که ارتفاعات خطرناک نزدیک و بیخطر به نظر برسند. این میتواند باعث ترس از پرت شدن از ارتفاع یا آسیب به خود شود، حتی اگر شخص هیچگاه چنین کاری نکند.
با این حال، مصرف درمانی این مواد در محیطهای کنترلشده، با نظارت متخصصان سلامت روان انجام میشود و خطرات چنین تجربیاتی را به حداقل میرساند. در این فضاها، اگر بیمار واکنشهای غیرعادی از خود نشان دهد، متخصصان بلافاصله مداخله کرده و اوضاع را کنترل میکنند. این تفاوت مهم میان مصرف تفریحی و مصرف درمانی روانگردانها است که خطرات بالقوه را به میزان زیادی کاهش میدهد.
چرا انگ مصرف روانگردانها از مشروب بیشتر است؟
با وجود شواهد علمی که نشان میدهد برخی مواد روانگردان دارای خواص درمانی هستند، مصرف آنها همچنان در افکار عمومی بیشتر از الکل انگ محسوب میشود. این در حالی است که خطرات ناشی از مصرف روانگردانها، بهویژه در محیطهای کنترلشده، در بسیاری از موارد کمتر از مشروبات الکلی است.
برای نمونه، نرخ اختلالات روانی و خودکشی در میان مصرفکنندگان الاسدی به مراتب کمتر از افرادی است که مشروبات الکلی مصرف میکنند. با این حال، مشروب در بسیاری از کشورها قانونی و اجتماعی پذیرفته شده است. در سال 2019، 28 درصد از مرگهای ناشی از تصادفات رانندگی در ایالات متحده به دلیل رانندگی در حالت مستی بود. همچنین، الکل سومین عامل مرگ قابل پیشگیری در این کشور محسوب میشود. این تضاد نشان میدهد که تصورات اجتماعی و نگرشهای فرهنگی نقش مهمی در انگ زدن به مواد مختلف دارند، نه صرفاً خطرات واقعی آنها.
تأثیر الکل بر سیستم ایمنی
رانندگی تحت تأثیر الکل
مصرف قانونی مواد روانگردان
در ایالات متحده، مصرف مواد روانگردان همچنان غیرقانونی است، مگر در موارد خاصی مانند آزمایشهای بالینی یا درمانهای تحت نظارت پزشکی. مصرف تفریحی این مواد میتواند به پیگرد قانونی و حتی حبس منجر شود. با این حال، در سالهای اخیر، برخی ایالتها و نهادهای پژوهشی در حال بررسی قوانین جدید برای استفاده درمانی از این مواد هستند و نتایج امیدوارکنندهای نیز بهدست آمده است.
سخن آخر
مواد روانگردان با وجود خطرات بالقوهای که دارند، میتوانند در شرایط درمانی کنترلشده فواید قابل توجهی برای سلامت روان داشته باشند. با این حال، انگ اجتماعی و قوانین سختگیرانه مانع از پذیرش گسترده این روشهای درمانی شدهاند. آگاهیرسانی دقیق، پژوهشهای علمی معتبر و تغییر نگرشهای عمومی میتواند به استفاده ایمن و مؤثر از این مواد در زمینههای درمانی کمک کند.
ترجمه مجله اعتیاد: آزاده اتحاد
References
Psychedelic drugs in Psychiatry
(Harvard Medical School)
What are psychedelics
(Alcohol and Drug Foundation)
Psychedelics
(National Library of Medicine)
Psychedelics: why we got here
(Neuropharmacology,Volume 142)
The Risks of Psychedelic-Assisted Therapy
(VerywellMind)
Bibliography
Laing, R.D. (1960) The Divided Self: An Existential Study in Sanity and Madness. London: Tavistock Publications (1959) Ltd; republished with a new Preface, Harmondsworth: Penguin Books 1965
Laing, R.D. and Esterson, A. (1964) Sanity, Madness and the Family. London: Penguin Books.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر میدهد.