عشق بلاعوض در بهبودی؛ هنر دوست داشتن بدون شرط

بلاعوض در زبان فارسی یعنی بدون عوض، بدون چشم‌داشت و بدون انتظار جبران. این واژه در متون حقوقی و مالی هم به کار می‌رود، مثل انتقال بلاعوض یا کمک بلاعوض، یعنی کاری که بدون گرفتن چیزی در ازای آن انجام می‌شود. عشق بلاعوض یعنی نشان دادن عشق به شخص دیگری بدون در نظر گرفتن اینکه چه سودی برای شما خواهد داشت یا در ازای آن چه چیزی به دست خواهید آورد. عشق بلاعوض یعنی عشق بی قید و شرط، اظهار عشق به کسی بدون درنظر گرفتن اینکه چه مزایایی برای شما دارد یا چه مواردی از آن برای شما سودمند خواهد بود.

عشق بلاعوض یک هدف نجیب در روابط انسانی است، زیرا همه می‌خواهند همانطور که هستند و بدون قید و شرط دوست داشته شوند. با این حال، با محدودترین تعریف آن، عشق بلاعوض می‌تواند دشوار باشد، اگر نگوییم غیرممکن. بخشی از مشکل عشق بلاعوض، عدم درک صحیح معنای آن است.

بلاعوض یعنی چه؟

بلاعوض ترکیبی است از «بلا» به معنی بدون و «عوض» به معنی جایگزین یا پاداش. پس بلاعوض یعنی بدون هیچ جایگزین یا پاداشی. وقتی این واژه در کنار عشق می‌آید، معنایش این می‌شود که محبتی که ارائه می‌دهید هیچ قید و بندی به دریافت چیزی در مقابل ندارد. به بیان ساده‌تر، عشق بلاعوض یعنی دوست داشتن کسی صرفاً به خاطر خودش، نه به خاطر آنچه از او می‌گیرید.

عشق بلاعوض چیست؟

وقتی مردم به این نوع عشق فکر می‌کنند، اولین چیزی که به ذهنشان خطور می‌کند عشق والدین به فرزند یا عشق کودک به والدین است. این نوع عشق به هیچ چیز دیگری جز پیوند خانوادگی بستگی ندارد و بر اساس کاری که کودک یا والدین انجام می‌دهند، حداقل در یک سناریوی ایده‌آل، از بین نمی‌رود.

به معنای خالص، عشق بلاعوض این است که به خوشبختی یک شخص دیگر توجه کنید، بدون هیچ‌گونه نگرانی در مورد اینکه چگونه به شما سود می‌رساند. عشق بی قید و شرط زمانی است که کسی را بدون توجه به کاری که انجام می‌دهد دوست داشته باشید و هیچ انتظاری برای بازپرداخت آن نداشته باشید. این بدان معناست که شما کسی را همان‌گونه که هست دوست دارید، بدون هیچ‌گونه انتظار.

روان‌شناس انسان‌گرا کارل راجرز مفهومی مشابه را در قالب «توجه مثبت بی‌قید و شرط» مطرح کرد، پذیرش کامل فرد بدون قضاوت درباره رفتار یا احساساتش. او این حالت را یکی از شرایط ضروری برای رشد و تغییر روانی می‌دانست، چه در رابطه درمانگر و مراجع و چه در روابط عادی انسانی.

مقالات مرتبط در مجله اعتیاد etiad.org

نیروی برتر؛ ستون معنوی بهبودی

مشکل کنترل‌گری

اساس علمی عشق بی‌قید و شرط

تحقیقات تصویربرداری مغزی نشان می‌دهند بخش‌هایی از مغز که در طول عشق بی‌قید و شرط فعال می‌شوند، با نواحی درگیر در عشق عاشقانه و عشق مادری هم‌پوشانی دارند و به سیستم پاداش مغز مرتبط‌اند. مطالعه‌ای که با روش fMRI انجام شد نشان داد عشق بی‌قید و شرط شبکه عصبی مجزایی دارد که شامل نواحی درگیر در پاداش مثل هسته دمی و ناحیه تگمنتال شکمی است. به بیان ساده‌تر، مغز ما وقتی بدون چشم‌داشت به کسی محبت می‌کنیم، همان مسیرهای لذت و پاداشی را فعال می‌کند که در عشق مادری یا عاشقانه فعال می‌شود.

یک مرور جامع‌تر که چند مطالعه fMRI را با هم مقایسه کرده نشان داد عشق بی‌قید و شرط از نظر الگوی فعالیت مغزی به عشق مادری نزدیک‌تر است تا عشق عاشقانه. این یافته‌ها نشان می‌دهند عشق بلاعوض صرفاً یک ایده‌آل اخلاقی نیست، بلکه ریشه‌ای زیستی و قابل اندازه‌گیری در مغز دارد.

برای اطلاعات علمی بیشتر در این زمینه، می‌توانید به بخش منابع همین مقاله مراجعه کنید و مطالعات اصلی را مستقیماً بررسی نمایید.

نشانه‌های عشق بی‌قید و شرط

برخی نشانه‌های واضح وجود دارد که ممکن است به شما کمک کند تشخیص دهید آیا این عشق بلاعوض است یا خیر. دیوید تزال، روان‌شناس ساکن نیویورک، می‌گوید مراقب این نشانه‌ها باشید:

• 🌱 شما به خاطر اشتباهات خود پذیرفته می‌شوید بدون اینکه تمایلی به تغییر شما باشد
• 🌱 نیازهای شما مهم است و معتبر تلقی می‌شود
• 🌱 طرف مقابل هرگز سعی نمی‌کند شما را تحقیر کند
• 🌱 رابطه متقابل است و معامله‌ای نیست

عشق بلاعوض در انجمن معتادان گمنام

عشق بلاعوض یا عشق بدون شرط به قول ما عشقی است که به خاطر خودت انجام می‌دهی، بدون چشم‌داشت و انتظار و توقع. یعنی یک عشق زیبا، و در برنامه بهبودی هم به آن اشاره شده است. چون ما در گذشته اگر کاری برای کسی انجام می‌دادیم توقع داشتیم در عوضش کاری برای ما انجام بگیرد. اما وقتی با برنامه‌های ۱۲ قدم مانند الکلی‌های گمنام یا معتادان گمنام آشنا می‌شویم، کسانی را می‌بینیم که بدون چشم‌داشت یا درخواست پول برای ما کار انجام می‌دهند که بعدا فهمیدیم آنها عشق بدون چشم‌داشت است.

اصل روحانی عشق بلاعوض در قدم دوازدهم ضروری است. هیچ‌کس به اندازه یک معتاد و تازه‌وارد به عشق بلاعوض نیاز ندارد. اعضا از کسانی که به آنها عشق می‌دهند و پیام انجمن را به آنها می‌رسانند، چیزی درخواست نمی‌کنند، پولی نمی‌گیرند و انتظار تشکر ندارند. حتی از تازه‌وارد نمی‌خواهند پاک بماند، فقط خیلی ساده پیام را عرضه می‌کنند.

اگر تازه‌وارد باشد او را کنترل نمی‌کنند و در عین حال اجازه سوءاستفاده هم نمی‌دهند. عشق بلاعوض نیازمند از خودگذشتگی است، یعنی عضو دیگر متعلق به خودش نیست و عشقی که پیش‌تر از دیگران دریافت کرده را اکنون باید در اختیار دیگران بگذارد، بدون تکبر و منت.

در عشق بی‌قید و شرط باید ثبات قدم داشت و اگر توهین یا انتقادی شنیده شد حال فرد بد نشود. همان‌گونه که بیماری اعتیاد بیشتر در خودمحوری نمود پیدا می‌کند، بهبودی نیز در خدمت ایثارگرانه تجلی می‌یابد. عشق بلاعوض تجلی‌دهنده عمق ضمیر عضو است. او بخش جدیدی از خود را کشف کرده تا خواست و اراده نیروی برتر را به اجرا درآورد.

اگر تازه‌وارد باشد کنترلش نمی‌کنیم و اجازه سوءاستفاده را هم به او نمی‌دهیم. در عشق بلاعوض از خودگذشتگی لازم است، یعنی من دیگر متعلق به خودم نیستم و عشقی که قبلا از دیگران دریافت کردم را باید اکنون در اختیار دیگران بگذارم، بدون تکبر و منت.

باید در عشق بی‌قید و شرط ثبات قدم داشته باشم و اگر توهین یا انتقادی شنیدم حالم بد نشود. همان‌گونه که بیماری ما بیشتر در خودمحوری‌مان نمود می‌کند، بهبودی‌مان نیز در خدمت ایثارگرانه تجلی می‌یابد. عشق بلاعوض تجلی‌دهنده عمق ضمیر ماست. ما بخش جدیدی از خود را کشف کرده‌ایم تا خواست و اراده نیروی برتر را به اجرا درآوریم.

در مجله اعتیاد بیشتر بخوانید

چرا تازه‌واردان مهم هستند؟

شناخت مراحل تغییر برای بهبودی پایدار

چگونه عشق بلاعوض را در زندگی تمرین کنیم

عشق بی‌قید و شرط یک استعداد ذاتی نیست، یک مهارت است که با تمرین شکل می‌گیرد. چند گام عملی برای پرورش آن:

• • ابتدا خودتان را همان‌گونه که هستید بپذیرید، پیش از آنکه بخواهید دیگران را بدون قید و شرط دوست بدارید
• • انتظار پاداش یا تشکر را از کاری که برای دیگران انجام می‌دهید کنار بگذارید
• • هنگام کمک به دیگران، به جای قضاوت درباره رفتارشان، روی نیاز واقعی آنها تمرکز کنید
• • مرزهای سالم را حفظ کنید، عشق بی‌قید و شرط به معنای نادیده گرفتن نیازهای خودتان نیست
• • در برنامه‌های ۱۲ قدم، این تمرین از طریق خدمت بدون چشم‌داشت به تازه‌واردان نهادینه می‌شود

به بیان ساده‌تر، عشق بلاعوض با یک تصمیم بزرگ آغاز نمی‌شود، بلکه با انتخاب‌های کوچک و روزمره برای کنار گذاشتن توقع و چشم‌داشت شکل می‌گیرد.

سخن پایانی

عشق بلاعوض یک اصل معنوی است که توسط معتادانی به دست می‌آید که مایلند قدم‌های دوازده‌گانه الکلی‌های گمنام یا معتادان گمنام را انجام دهند و آن را در زندگی خود به کار ببرند. برای اینکه انسان دیگری را بدون قید و شرط دوست داشته باشیم، ابتدا باید یاد بگیریم که خودمان را دوست بداریم. ابتدا باید خرابه‌های گذشته خود را در قدم پنجم با در میان گذاشتن ماهیت دقیق اشتباهات خود با یک انسان دیگر پاکسازی کنیم. ما باید از کمبودهای خود رهایی پیدا کنیم. وقتی نقص‌های ما برطرف شد، فضای بیشتری داریم که به ما کمک می‌کنند خودمان و دیگران را دوست داشته باشیم. به جای اینکه دیگران را قضاوت کنیم، آنها را می‌پذیریم. بی‌صدا و متواضعانه به سایر انسان‌ها خدمت می‌کنیم و انتظاری جز رهایی مستمر از اعتیاد فعال نداریم.

 سوالات متداول

REFERENCES