این مقاله از نظر علمی توسط دکتر علیرضا ملازاده، روانشناس، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه اعتیاد، بازبینی و تأیید شده است.
آیا مصرف گل باعث اسکیزوفرنی میشود؟ پاسخ کوتاه این است که همه مصرفکنندگان ماریجوانا به اسکیزوفرنی مبتلا نمیشوند، اما شواهد علمی نشان میدهد این ماده میتواند خطر روانپریشی و ابتلا به اختلالات طیف اسکیزوفرنی را افزایش دهد. این خطر در نوجوانان، مصرفکنندگان مکرر، افرادی که ماریجوانای دارای THC بالا مصرف میکنند، و کسانی که زمینه ژنتیکی یا خانوادگی بیماریهای روانی دارند، بیشتر است.
دوران نوجوانی یکی از حساسترین مراحل رشد مغز است. شروع مصرف ماریجوانا در این دوره ممکن است با بروز زودتر نشانههایی مانند بدگمانی شدید، توهم، هذیان، آشفتگی فکری و فاصله گرفتن از واقعیت همراه باشد. به بیان سادهتر، مشاهده این علائم همیشه به معنای ابتلا به اسکیزوفرنی نیست، زیرا روانپریشی ناشی از مصرف ماریجوانا و بیماری اسکیزوفرنی، هرچند شباهتهایی دارند، یکسان نیستند.
در این مقاله رابطه میان مصرف ماریجوانا و اسکیزوفرنی در نوجوانان، میزان خطر، نقش دفعات مصرف و قدرت THC، زمینه ژنتیکی، و نشانههایی را بررسی میکنیم که مراجعه سریع به روانپزشک را ضروری میسازند.
اسکیزوفرنی چیست؟
اسکیزوفرنی schizophrenia یک اختلال روانی مزمن و پیچیده است که میتواند نحوه فکر کردن، احساس کردن، درک واقعیت و رفتار فرد را تغییر دهد. نشانههای آن ممکن است شامل توهم، هذیان، گفتار یا تفکر آشفته، کاهش انگیزه، کنارهگیری اجتماعی، و اختلال در عملکرد تحصیلی، شغلی یا فردی باشد. این بیماری اغلب در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی آغاز میشود و معمولاً به درمان و پیگیری طولانیمدت نیاز دارد.
علت اسکیزوفرنی تنها یک عامل نیست، بلکه مجموعهای از زمینههای ژنتیکی، تغییرات زیستی مغز و عوامل محیطی در بروز آن نقش دارند. مصرف ماریجوانا، بهویژه در سنین پایین، لزوماً بهتنهایی باعث اسکیزوفرنی نمیشود، اما میتواند در افراد آسیبپذیر احتمال آغاز زودتر بیماری یا آشکار شدن نشانههای آن را افزایش دهد.
همه چیز درباره ماری جوانا (گُل)
(تحقیقات علمی مجله اعتیاد)
آیا مصرف گل باعث اسکیزوفرنی میشود؟
بیشتر پژوهشها نشان دادهاند مصرف ماریجوانا در دوران نوجوانی با افزایش خطر روانپریشی همراه است. یک متاآنالیز که در مجله Substance Abuse منتشر شده، با بررسی ۱۸ مطالعه، نشان داد مصرف ماریجوانا در نوجوانی خطر ابتلا به روانپریشی را حدود ۷۱ درصد افزایش میدهد و با شروع زودتر بیماری همراه است. به بیان سادهتر، این عدد به معنای ابتلای ۷۱ درصد مصرفکنندگان نیست، بلکه نشاندهنده افزایش نسبی خطر در مقایسه با افرادی است که هرگز ماریجوانا مصرف نکردهاند.
محققان همچنین در منطقه کارائیب بیش از ۵۹۰ مطالعه درباره مصرف ماریجوانا در نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله را بررسی کردند و دریافتند مصرف کم یا متوسط این ماده نیز، مشابه مصرف روزانه، با افزایش قابلتوجه خطر ابتلا به اسکیزوفرنی در مقایسه با افراد بدون سابقه مصرف همراه است. با این حال شواهد کلیتر نشان میدهند خطر با افزایش دفعات مصرف و قدرت THC معمولاً بیشتر میشود، نه اینکه هر سطح مصرفی دقیقاً برابر باشد.
تفاوت روانپریشی ناشی از ماریجوانا و اسکیزوفرنی
روانپریشی ناشی از ماریجوانا با اسکیزوفرنی یکسان نیست. روانپریشی ممکن است هنگام مصرف یا اندکی پس از آن، با توهم، بدگمانی و قطع ارتباط با واقعیت ظاهر شود و در بسیاری از افراد پس از قطع مصرف فروکش کند. با این حال، در برخی افراد این علائم ادامه پیدا میکنند یا نخستین نشانه یک اختلال روانی پایدارتر مانند اسکیزوفرنی هستند، بنابراین نباید نادیده گرفته شوند.
اسکیزوفرنی برخلاف روانپریشی گذرا، یک بیماری مزمن است که معمولاً بدون درمان مداوم برطرف نمیشود. به بیان سادهتر، تجربه یک دوره روانپریشی پس از مصرف ماریجوانا لزوماً به معنای ابتلا به اسکیزوفرنی نیست، اما بهویژه در افراد آسیبپذیر ژنتیکی، میتواند هشداری برای خطر بالاتر باشد.
برای اطلاعات بیشتر به منابع علمی مقاله مراجعه کنید: references
مقالات مرتبط در مجله اعتیاد etiad.org
نوجوانی و مصرف روزانه ماریجوانا
فعال شدن اسکیزوفرنی با مصرف مواد
پژوهشهای جدیدتر نشان میدهند زمینه ژنتیکی و مصرف ماریجوانا هرکدام بهطور مستقل میتوانند خطر روانپریشی را افزایش دهند. در مطالعهای که در مجله Psychological Medicine با استفاده از دادههای پروژه EU-GEI و بانک زیستی بریتانیا (UK Biobank) منتشر شد، مصرفکنندگان روزانه ماریجوانای پرقدرت، صرفنظر از میزان بار ژنتیکی اسکیزوفرنی، بیشترین احتمال ابتلا به روانپریشی را داشتند. به بیان سادهتر، حتی افرادی که سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی ندارند، در صورت مصرف روزانه ماریجوانای قوی، در معرض خطر قابلتوجهی قرار میگیرند.
این یافتهها با تحقیق مستقلی که سالها پیش توسط محققان دانشگاه هاروارد انجام شد نیز همراستاست؛ آن مطالعه نشان داد افراد دارای سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی، صرفنظر از مصرف ماریجوانا، در معرض خطر بالاتری هستند. اما دانش امروز فراتر از آن میرود: مصرف ماریجوانا، بهویژه از نوع پرقدرت و بهصورت روزانه، خودش یک عامل فعالکننده مستقل محسوب میشود، نه صرفاً تشدیدکننده زمینه ژنتیکی موجود.
پروفسور جاناتان چیک از بیمارستان Castle Craig، یک مرکز توانبخشی خصوصی در Peeblesshire، هشدار میدهد که قانونگذاران با قانونی کردن ماریجوانا، تبعات ناشی از مصرف آن را نادیده گرفتهاند. او گفت: «افزایش تعداد جوانانی که به دلیل مصرف ماریجوانا از روانپریشی و اسکیزوفرنی رنج میبرند، نگرانی جدی است.»
نشانههای اسکیزوفرنی ناشی از مصرف گل
نشانههای روانپریشی که ممکن است پس از مصرف ماریجوانا ظاهر شوند شامل موارد زیر است:
♠ توهمات: تجربههای حسی نادرست مانند دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند.
♠ پارانویا: احساس بدگمانی و عدم اعتماد به دیگران.
♠ هذیان: باورهای نادرست و مقاوم در برابر استدلال.
♠ آشفتگی در گفتار و تفکر: دشواری در سازماندهی افکار یا بیان منسجم آنها.
♠ مسخ شخصیت: حس جدایی از افکار، هویت و احساسات خود.
♠ کنارهگیری اجتماعی و افت عملکرد: کاهش انگیزه، فاصله گرفتن از خانواده و دوستان، افت تحصیلی یا شغلی.
اگر این نشانهها بیش از چند روز ادامه یابند، شدت بگیرند، یا با افکار آسیب به خود یا دیگران همراه شوند، مراجعه سریع به روانپزشک ضروری است.
نقش دفعات مصرف و قدرت THC
مطالعهای که در مجله Lancet Psychiatry با دادههای چندمرکزی اروپایی منتشر شد نشان داد مصرف روزانه ماریجوانا با حدود سه برابر افزایش خطر روانپریشی همراه است، و این رقم برای مصرف روزانه ماریجوانای پرقدرت (THC بالا) به نزدیک پنج برابر میرسد. به بیان سادهتر، هرچه دفعات مصرف بیشتر و قدرت THC بالاتر باشد، خطر معمولاً افزایش مییابد، هرچند مصرف کم یا متناوب نیز بیخطر نیست.
قدرت ماریجوانای موجود در بازار در دهههای اخیر بهطور چشمگیری افزایش یافته است. این موضوع بهویژه برای نوجوانان اهمیت دارد، چون مغز آنها هنوز در حال رشد است و ممکن است آسیبپذیری بیشتری در برابر اثرات THC روی سیستم دوپامین و مسیرهای شناختی مغز داشته باشد.
کلام آخر
رابطه ماریجوانا و اسکیزوفرنی در نوجوانان یک موضوع مهم در تحقیقات علمی و بهداشت روان است. شواهد نشان میدهد مصرف این ماده، بهویژه در دوران نوجوانی، مصرف روزانه، و مصرف انواع پرقدرت، میتواند خطر ابتلا به روانپریشی و اسکیزوفرنی را افزایش دهد. این رابطه همزمان تحت تأثیر زمینه ژنتیکی نیز قرار دارد، اما پژوهشهای جدید نشان میدهند خود ماریجوانا میتواند مستقل از این زمینه، عاملی فعالکننده باشد.
اگر نوجوانی در خانواده شما ماریجوانا مصرف میکند یا نشانههایی مانند بدگمانی شدید، توهم یا فاصله گرفتن از واقعیت را نشان میدهد، بهتر است بدون تأخیر با یک روانپزشک یا روانشناس مشورت کنید. تشخیص و مداخله زودهنگام میتواند مسیر بهبودی را بهطور قابلتوجهی تغییر دهد.
برای آشنایی با سایر عوارض جسمی و روانی این ماده مخدر، مقاله عوارض مصرف، اثرات مغزی، روانی و مسیر درمان را بخوانید.
برای بررسی آنچه پس از ترک ماریجوانا در مغز رخ میدهد، مطالعه ترمیم مغز بعد از ترک ماریجوانا توصیه میشود.
ترجمه مجله اعتیاد: آزاده اتحاد/سردبیر: سپهر آذری
مقالات مرتبط با ماریجوانا در مجله اعتیاد
فواید ماریجوانا: کاربردهای پزشکی
خطرات احتمالی مصرف همزمان مشروب و ماریجوانا
الکل خطرناکتر است یا ماریجوانا ؟
چگونه با فرزندتان درباره گُل صحبت کنید؟
چرا مصرف ماریجوانا در جوانان نگرانکننده است؟
پرسشهای متداول
آیا مصرف گل باعث اسکیزوفرنی میشود؟ +
تفاوت روانپریشی ناشی از ماریجوانا با اسکیزوفرنی چیست؟ +
نشانههای اسکیزوفرنی ناشی از مصرف گل کدامند؟ +
آیا مصرف کم ماریجوانا هم خطرناک است؟ +
چه زمانی باید به روانپزشک مراجعه کرد؟ +
REFERENCES
- World Health Organization. (2025). Schizophrenia. Fact sheet. Retrieved from این لینک
- Kiburi, S. K., Molebatsi, K., Ntlantsana, V., & Lynskey, M. T. (2021). Cannabis use in adolescence and risk of psychosis: Are there factors that moderate this relationship? A systematic review and meta-analysis. Substance Abuse, 42(4), 527–542. Retrieved from این لینک
- Austin-Zimmerman, I., Spinazzola, E., Quattrone, D., et al. (2024). The impact of schizophrenia genetic load and heavy cannabis use on the risk of psychotic disorder in the EU-GEI case-control and UK Biobank studies. Psychological Medicine, 54(15), 4160–4172. Retrieved from این لینک
- Di Forti, M., Quattrone, D., Freeman, T. P., et al. (2019). The contribution of cannabis use to variation in the incidence of psychotic disorder across Europe (EU-GEI): a multicentre case-control study. The Lancet Psychiatry, 6(5), 427–436. Retrieved from این لینک
- Hjorthøj, C., Compton, W., Starzer, M., et al. (2023). Association between cannabis use disorder and schizophrenia stronger in young males than in females. Psychological Medicine, 53(15), 7322–7328. Retrieved from این لینک
- Young-Wolff, K. C., Cortez, C. A., Alexeeff, S. E., et al. (2026). Adolescent cannabis use and risk of psychotic, bipolar, depressive, and anxiety disorders. JAMA Health Forum, 7(2), e256839. Retrieved from این لینک
- Argote, M., et al. (2023). Association between cannabis use and symptom dimensions in schizophrenia spectrum disorders: an individual participant data meta-analysis on 3053 individuals. eClinicalMedicine, 64, 102199. Retrieved from این لینک
- Patel, S., Khan, S., Saipavankumar, M., & Hamid, P. (2020). The association between cannabis use and schizophrenia: causative or curative? A systematic review. Cureus, 12(7), e9309. Retrieved from این لینک
- Gage, S. H., Jones, H. J., Burgess, S., et al. (2017). Assessing causality in associations between cannabis use and schizophrenia risk: a two-sample Mendelian randomization study. Psychological Medicine, 47(5), 971–980. Retrieved from این لینک
- National Institute of Mental Health. (2024). Schizophrenia. Retrieved from این لینک
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر میدهد.