تاریخ انتشار:
اشتراک گذاری:
216

پیشگیری از اعتیاد به معنای پیشگیری اولیه از فرایند منجر به اعتیاد، شامل گرایش به مصرف، مصرف آزمایشی، مصرف  گاهگاهی، سوءمصرف و وابستگی است. به عبارت دیگر پیشگیری از اعتیاد به معنای آن است كه از تبدیل کسانی که هرگز مصرف نکرده‌اند به گرایش مصرف، مصرف گاهگاهی و از تبدیل این افراد به سوءمصرف‌کنندگان و از تبدیل این افراد به معتادان یا افراد وابسته به مواد جلوگیری شود.

پیشگیری از اعتیاد Preventing Addiction، امروزه موازی با علوم ارتقای سلامت جسم و روان، در شاخه‌ای مستقل در حال توسعه است. اعتیاد در مواجهه ناصحیح فرد با اجتماعی که در آن مشغول است، شکل می‌گیرد. خصوصیات اجتماع پیرامون فرد، به گونه‌ای است که می‌تواند به عنوان عوامل پرخطر و یا محافظتی برای او در برابر ابتلا به اعتیاد تلقی شود. با آگاه‌سازی و فعالیت مناسب در جامعه، فرصت برای اقدامات پیشگیرانه در اعتیاد به مواد مخدر وجود دارد. 

آیا تا به حال فکر کرده‌اید که چرا برخی افراد می‌توانند بدون احتیاج به مواد مخدر زندگی کنند؟ در حالی که همه مستعد ابتلا به اعتیاد هستند. مشخصه‌های خطرناکی وجود دارد که افراد را مستعد ابتلا به اعتیاد می‌کند. در عین حال دیگران عواملی محافظتی دارند که خطر ابتلای آن‌ها را به این بیماری کاهش می‌دهد. آیا اعتیاد به مواد مخدر و یا وابستگی‌های جدید مانند اعتیاد به اینترنت قابل پیشگیری است؟ اعتیاد به چه عواملی بستگی دارد؟ با مجله اعتیاد همراه باشید تا به اصول پیشگیری از اعتیاد، بررسی راهکارها و سایر مناسبات این مسئله مهم در محیط خانواده، مدارس و محیط کار بپردازیم.

بیماری خانوادگی: اعتیاد

بدیهی است که نقش خانواده در پیشگیری از اعتیاد، بسیار پررنگ‌تر از سایر دامنه‌های اجتماعی باشد

درباره اعتیاد بیشتر بخوانید

عوارض مصرف گُل

با دلایل روانی اعتیاد آشنا شوید

انجمن معتادان گمنام

اصول پیشگیری از اعتیاد

در ابتدا فرد ممکن است استفاده از مواد مخدر را انتخاب کند، اما معتاد شدن را نه باور و نه انتخاب می‌کند. به طور کلی بیماری اعتیاد، سلامت عقل را ربوده، نحوه تفکر و رفتار را تغییر داده و فرد نیازهای اساسی خود از جمله:

ایجاد و حفظ روابط سالم

کار

تفریح

مراقبت از خود در برابر رفتارهای پرخطر

تمایل به مراقبت از فرزندان خویش 

را نیز نادیده می‌گیرد. علاوه براین عمده دلایل افراد در استفاده از مواد مخدر یا الکل، فرار از استرس زندگی، استفاده به عنوان یک تقویت‌کننده (فیزیکی، فکری، جنسی و غیره)، از روی کنجکاوی و یا در اثر فشار همسالان می‌باشد.

آگاه‌سازی پیامدها و آسیب‌های اجتماعی بیماری اعتیاد و سعی در شناساندن نیازهای اساسی زندگی، از اصول و قواعد اصلی پیشگیری از اعتیاد می‌باشد. بدین منظور توصیه می‌گردد موارد زیر را به بهترین شکل جدی گرفته و رعایت کنید. 

1- فرصت‌دهی اجتماع هدف؛ امکان خودکارآمدی و ابراز وجود فردی

2- کمک به فرد در جهت تقویت مهارت‌های اجتماعی و شخصی

3- کمک به برقراری ارتباطات سالم با همسالان

4- تقویت نگرش ضد مواد مخدر و آموزش مهارت‌های پیشگیری از وسوسه

5- کمک به خود؛ تقویت تعهدات شخصی در حفظ سلامتی

انواع راهکارهای پیشگیری از اعتیاد

مقامات بهداشت عمومی راهکارهای پیشگیرانه را بر اساس زمان وقوع دسته‌بندی می‌کنند: پیشگیری اولیه شامل راهکارهای قبل از شروع رفتار است. پیشگیری ثانویه شامل راهکارهای پس از شروع رفتار اما قبل از عادت شدن آن است. پیشگیری سوم شامل راهکارهای پس از عادت رفتاری، با هدف کاهش یا حذف رفتار است.

پیشگیری از اعتیاد

برای یک نوجوان، اوقات پرخطر شامل نقل مکان، طلاق پدر و مادر یا تغییر مدرسه است که خطر مصرف مواد مخدر را در دوران بلوغ افزایش می‌دهد

پیشگیری از اعتیاد در خانواده

بدیهی است که نقش خانواده در پیشگیری از اعتیاد، بسیار پررنگ‌تر از سایر دامنه‌های اجتماعی باشد. کودکان معمولا عادت‌های والدین خود را یاد می‌گیرند. خانواده منشا اصلی سه عنصر مهم حمایت، نحوه برقراری رابطه با دیگران و امنیت عاطفی برای کودک است. 

متاسفانه بسیاری از والدین بدون در نظر گرفتن توان یادگیری فوق‌العاده کودک، ساده‌لوحانه تصور می‌کنند اگر فرزند خود را در معرض سیگار كشیدن، نوشیدن مشروب یا استفاده از مواد قرار دهند، عواقب منفی برای کودک به دنبال نخواهد داشت. اما اینطور نیست. لذا لازم به ذکر است که علاوه بر صدمات جسمانی (برای مثال آسم)، مشکلات بهداشت روانی، بلوغ زودرس و سرخوردگی اجتماعی نیز نتیجه این رویکرد اشتباه خواهد بود. ابزار و منابع برجسته زیر برای کمک به کودک شما طراحی شده‌اند.

گوشزد کردن حساسیت فرهنگی 

تأکید بر پیوند خانوادگی؛ پشتیبانی از کل خانواده را هدف قرار دهید

تنظیم محدودیت و نظارت بر رفتار (توجه کنید که در موارد سختگیرانه اثر معکوس دارد)

تعامل دائمی مهارت‌ها؛ جلساتی برقرار شود که والدین و فرزندان با مهارت‌های یکدیگر آشنا شوند

آموزش رسانه‌ای

صحبت با کودک در مورد خطرات مصرف مواد و عدم تأیید چنین رفتاری، کلید شکل دادن به نگرش و نظام رفتاری کودکان است. کارهای ساده و کوچکی که با همکاری فرزندان خود انجام می‌دهید، می‌تواند باعث ایجاد روابط قوی و سالم خانوادگی شده و از مصرف مواد مخدر در آینده جلوگیری کند.

پیشگیری از اعتیاد در مدارس

پس از خانواده، دوران مدرسه در شکل‌گیری اعتقادات فردی نقش مهم‌تری دارد. کودکان که اکنون دنیایشان بزرگتر شده، با موقعیت‌های اجتماعی، خانوادگی و تحصیلی جدید و چالش برانگیزی روبرو می‌شوند. اغلب کودکان در این دوره نسبتا طولانی، برای اولین بار در معرض موادی مانند سیگار و الکل قرار می‌گیرند. هنگامی که آن‌ها وارد مقاطع بالاتر می‌شوند، با دسترسی ساده‌تر و بیشتر به مواد مخدر، افراد مصرف‌کننده و وسوسه‌های مصرف روبرو هستند. هرچند آموزش و برنامه‌های درسی نظیر مهارت‌های زندگی در مدارس ارائه می‌گردد، اما عدم موفقیت در برنامه‌ریزی‌های اولیه پیشگیری از اعتیاد، در مدارس، سبب ایجاد نقص در مهارت‌های اجتماعی، مقاومت و تبلیغ همکلاسی‌ها به مصرف مواد مخدر شده است. 

فعالیتهای ذیل تاثیر بهتری در عملکرد مدارس به جهت پیشگیری از اعتیاد خواهد داشت.

آموزش مداوم از طریق رویکردهای تعاملی

تعریف هنجارهای همسالان سابق در استفاده از مواد مخدر

سازماندهی دانش‌آموزان در راستای مقابله با این معضل

ترویج فعالیتهای جایگزین 

مداخله والدین در رویکردهای مدارس

راه کارهای پیشگیری از اعتیاد

برنامه های پیشگیری از اعتیاد باید این مهارت را به افراد آموزش دهد که در مقابل پیشنهاد مصرف مواد ، از خود مقاومت نشان دهند.

در مجله اعتیاد بیشتر بخوانید

پیشگیری از اعتیاد نوجوانان

انواع اعتیاد به فضای مجازی و اینترنت

عوارض ویپ

پیشگیری از اعتیاد در نوجوانان

درک آنچه از نظر اجتماعی و تکاملی اتفاق می‌افتد و اینکه چگونه می‌تواند با مصرف مواد تلاقی کند، در ایجاد زمینه برای نتایج سالم و مطمئن ضرورت دارد.

برای یک نوجوان، اوقات پرخطر شامل نقل مکان، طلاق پدر و مادر یا تغییر مدرسه است که خطر مصرف مواد مخدر را در دوران بلوغ افزایش می‌دهد. جدا از عوامل اصلی که باعث رو آوردن افراد به اعتیاد می‌گردد؛ نود درصد افراد مبتلا به اعتیاد از سال‌های نوجوانی شروع به استفاده از مواد کرده‌اند. در این دوران تغییرات عظیمی در مغز در جریان است. توسعه توانایی‌های مربوط به کنترل و مدیریت احساسات، توانایی حل مسائل و پیش‌بینی عواقب امورات، به شکلی پیچیده در حال شکل گرفتن هستند. مصرف مواد در این سن، پتانسیل بیشتری برای برهم زدن عملکرد مغز در مناطق حیاتی برای انگیزه، حافظه، یادگیری، قضاوت و کنترل رفتار دارد. بنابراین برای محافظت از نوجوان خود:

درگیر کردن جوانان در مداخلات اجتماعی

ایجاد محیطی برای برقراری ارتباط با جوانان موفق

ارتباط و گفتگوی مداوم با فرزندتان

تنها به مداخلات مبتنی بر دانش پیامدهای منفی اعتیاد بسنده نکنید

در نظر داشته باشید که مقدار مشخصی از خطرپذیری بخشی طبیعی از رشد نوجوانان است. تمایل به امتحان چیزهای جدید و استقلال، نشان‌دهنده سلامت رشد است، اما همچنین ممکن است تمایل نوجوانان به آزمایش مواد مخدر را افزایش دهد.

پیشگیری از اعتیاد به اینترنت

تأثیرات و پیامدهای اعتیاد به اینترنت ممکن است به نظر چشمگیر نیاید و به راحتی نادیده گرفته شود و یا حتی به عنوان یک مشکل نیز شناخته نشود. اما اساسا پیشگیری از اعتیاد به فضای مجازی بیشتر به عهده والدین و نحوه آموزش استفاده از اینترنت به فرزندان خود می‌باشد. در سایر دامنه‌های اجتماعی نیز باید قبل از هر چیز زمینه رشد مثبت جوانان را تقویت کرد و فرهنگ‌سازی لازم را به عمل آورد. 

پیشگیری از اعتیاد در محیط کار

هنگامی که افراد دبیرستان را ترک می‌کنند تا به طور مستقل‌تری زندگی کنند، چه در دانشگاه و چه به عنوان یک فرد شاغل، ممکن است از ساختار محافظتی خانواده و مدرسه که شاید تا قبل از این موثر بوده، جدا شده و در معرض مصرف مواد مخدر قرار بگیرند. علاوه براین یک محل کار بدون مواد مخدر برای کاهش حوادث، کاهش مسئولیت‌های حقوقی، کاهش خطرات مربوط به مشتری و جلوگیری از آسیب رساندن به اعتبار شرکت شما حائز اهمیت است.

بعضی کشورها مانند پرتغال و ایسلند با پژوهش و تحقیقات علمی و تدوین و اجرای یک برنامه اساسی، معضل وخیم اعتیاد در کشور خود را مهار کرده‌اند. در این کشورها یک سنت طولانی وجود دارد که اصناف گوناگون، با سایر نهادهای اجتماعی به جهت اقدامات مشترک در زمینه پیشگیری از  مصرف مواد مخدر و الکل همکاری می‌کنند. مشارکت و آگاهی در بین شهروندان و کارفرمایان نقشی اساسی در تدوین این برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد در محل کار دارد.

در ابراز دلسوزی و احترام هوشیار باشید

ارتباط با کارمندان را حفظ کنید

به نیروی کار خود کمک کنید تا از نظر ذهنی آرام بماند

برای افراد با درآمد پایین تسهیلاتی در نظر بگیرید 

پیشگیری از اعتیاد به مواد مخدر

معتاد، اصطلاحی است که افراد جامعه برای توصیف بیماری به کار می‌برند که اغلب بدون نگرانی در مورد عواقب کارهایش عمل می‌کند، در پیروی یا اطاعت از قوانین مشکل دارد و رفتارهای پرخطر دیگری نیز انجام می‌دهد. اختلالات روانی و مصرف مواد از جمله مهمترین مواردی است که باعث معلولیت در یک جامعه می‌شود. در همین راستا، برنامه‌هایی برای پیشگیری از اعتیاد، تقویت عوامل محافظتی و از بین بردن یا کاهش عوامل خطر وجود دارد. این برنامه‌ها بر اساس سن و دیگر شاخصه‌های گروه‌های مستعد به ابتلا طراحی شده‌اند و می‌توانند در تنظیم الگوهای فردی یا اجتماعی مانند خانواده، مدرسه و محل کار مورد استفاده قرار گیرند. 

علی رغم تفاوت نسبی راهکارهای ارائه شده در این نوشته، لازم نیست که به آن‌ها به طور جداگانه و متقابل نگاه کنید. در حقیقت، مشاهده و به کارگیری آن‌ها به جای گزینه‌هایی رقیب، به عنوان مکمل یکدیگر مفیدتر خواهد بود.

نگارنده: منصور نخعی/مجله اعتیاد

نظرات

ارسال نظرات

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.