این مقاله از نظر علمی توسط دکتر علیرضا ملازاده، روانشناس و پژوهشگر حوزه اعتیاد، بازبینی و تأیید شده است
آیا ممکن است یک ترانه، بدون آنکه متوجه شویم، نگاه ما به مواد مخدر را تغییر دهد؟
تاثیر موسیقی رپ بر اعتیاد، موضوعی است که پژوهشگران حوزه بهداشت عمومی بیش از دو دهه است آن را جدی میگیرند. رپ امروز پرطرفدارترین سبک موسیقی جهان است، و نوجوانان بیشترین شنوندگان آن. اما پشت این محبوبیت، یک پرسش علمی مهم قرار دارد: وقتی یک جوان روزانه ساعتها به ترانههایی گوش میدهد که مصرف مواد را جذاب، باکلاس و بیخطر نشان میدهند، مغز او چه میآموزد؟
مجله اعتیاد، در این مقاله بر پایه پژوهشهای دانشگاهی معتبر، این رابطه را بررسی میکند.
موسیقی و مواد؛ یک رابطه قدیمی
پیش از آنکه رپ متولد شود، موسیقی پاپ مدتها بود که درباره مصرف مواد آزادانه حرف میزد. در دهه ۱۹۶۰ با اوجگیری جنبش ضدفرهنگی، راک سایکدلیک به یک رسانه آشکار برای تبلیغ تجربیات توهمزا تبدیل شد. بیتلز، جیمی هندریکس، جیم موریسون و دهها هنرمند دیگر، مصرف LSD، ماریجوانا و آمفتامین را در قالب شعر و موسیقی به نسل جوان عرضه کردند. ترانههایی مثل «Rainy Day Women» باب دیلن یا «White Rabbit» جفرسون ایرپلین، پیامهایی داشتند که برای هیچکس پنهان نبود.
در همین دوره، رگی جامائیکایی نیز از مسیر دیگری وارد این فضا شد. جنبش راستافاری که ریشه در هویت آفریقایی و مقاومت در برابر ظلم داشت، مصرف ماریجوانا را به عنوان یک عمل معنوی مشروع میدانست. بزرگانی مانند باب مارلی این دیدگاه را به سراسر دنیا بردند. در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، نوبت به موسیقی الکترونیک و دنس رسید؛ پژوهشی که دادههای بیش از ۱۸ هزار نوجوان اروپایی را از ده کشور بررسی کرد، نشان داد که علاقه به موسیقی دنس با مصرف بالاتر مواد مرتبط است، در حالی که علاقه به پاپ جریان اصلی با مصرف کمتر همراه بود.
به بیان سادهتر، موسیقی و مواد پیش از رپ هم با هم بودند؛ اما رپ این رابطه را به سطحی تازه برد.
رپ؛ تغییر لحن، نه فقط تغییر سبک
رپ در اواخر دهه ۱۹۷۰ در محلههای فقیرنشین نیویورک متولد شد. در سالهای اول، ترانههایی مثل «White Lines» گرندماسترفلش، مستقیم درباره ویرانگری کوکائین هشدار میدادند. اما این لحن دوام نیاورد.
دکتر دنیس هرد از دانشگاه برکلی، در پژوهشی که تحول محتوای ترانههای رپ را طی بیست سال (۱۹۷۹ تا ۱۹۹۷) دنبال کرد، یک شکست تاریخی را ثبت کرد: اشارات به مواد مخدر غیرقانونی در این دوره شش برابر شد. در اوایل، تنها ۱۱٪ از آهنگهای محبوب رپ به مواد اشاره میکردند؛ این رقم تا اواسط دهه ۹۰ به ۶۹٪ رسید.
تغییر مهمتر اما در لحن بود، نه آمار. مواد مخدر دیگر با ویرانی و پشیمانی همراه نبودند؛ با ثروت، جذابیت، قدرت و جایگاه اجتماعی گره خورده بودند. این همان چیزی است که محققان «عادیسازی» مینامند: فرایندی که طی آن یک رفتار پرخطر، بیسروصدا به بخشی از زندگی عادی تبدیل میشود.
البته همه پژوهشگران این رابطه را یکطرفه نمیدانند. برخی مطالعات نشان میدهند نوجوانانی که از قبل گرایش بیشتری به رفتارهای پرخطر دارند، بیشتر به سمت موسیقیهایی جذب میشوند که این سبک زندگی را بازتاب میدهند. به این ترتیب، رابطه میان موسیقی و مصرف مواد میتواند دوطرفه باشد: هم موسیقی بر نگرشها اثر میگذارد، و هم نگرشهای قبلی بر انتخاب موسیقی تأثیر دارند.
برای تحقیقات بیشتر درباره روند تاریخی این تغییر، به منابع پایان مقاله مراجعه کنید: references
اعداد چه میگویند
پژوهش بن استیکل از دانشگاه میدل تنسی (۲۰۲۱)، ۳۲۵ آهنگ برتر رپ را بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۸ بررسی کرد. نتیجه: ۷۲٪ از این آهنگها حاوی ارجاع به مواد یا الکل بودند. بر اساس نمونهگیری این پژوهش، در یک ساعت گوش دادن به رپ محبوب، به طور میانگین دهها ارجاع به مواد مخدر شنیده میشود.
پژوهش دانشگاه پیتزبورگ (Primack et al., 2008) که ۲۷۹ آهنگ پرطرفدار سال ۲۰۰۵ را تحلیل کرد، نشان داد نوجوانی که روزانه ۲.۴ ساعت موسیقی گوش میدهد، سالانه با حدود ۳۵۰۰ مورد ارجاع به مواد مخدر مواجه میشود. در ۶۸٪ از آهنگهای حاوی مواد، پیامدهای تصویرشده مثبت بودند و در هیچکدام به عوارض بلندمدت یا اعتیاد اشاره نشده بود.
نگرانکنندهترین یافته اخیر، رشد تصویرسازی از داروهای نسخهای است. مصرف شربت کدئین، زاناکس و آدرال در ۲۰٪ از ترانههای بررسیشده دیده میشود. این دقیقاً همان دورهای است که بحران سوءمصرف داروهای نسخهای در آمریکای شمالی به اوج رسید.
| پژوهش | بازه زمانی | درصد آهنگهای حاوی ارجاع | نکته کلیدی |
|---|---|---|---|
| هرد، برکلی (۲۰۰۸) | ۱۹۷۹–۱۹۹۷ | از ۱۱٪ به ۶۹٪ | افزایش ۶ برابری در رپ |
| پریمک، پیتزبورگ (۲۰۰۸) | ۲۰۰۵ | ۷۷٪ در رپ / ۹٪ در پاپ | بیشترین تفاوت بین ژانرها |
| استیکل، تنسی (۲۰۲۱) | ۲۰۰۶–۲۰۱۸ | ۷۲٪ | دهها ارجاع در هر ساعت |
| آلبرت، NYU (۲۰۲۲) | ۲۰۱۴–۲۰۲۰ | ۵۹٪ از ۶۹۹ آهنگ | ۱۴۸ میلیارد بازدید یوتیوب |
نقش شبکههای اجتماعی در تقویت اثر موسیقی
در سالهای اخیر، نقش پلتفرمهایی مانند یوتیوب و تیکتاک در افزایش مواجهه نوجوانان با محتوای مرتبط با مواد بسیار پررنگ شده است. برخلاف گذشته که انتخاب موسیقی تا حدی فعالانه بود، الگوریتمهای این پلتفرمها با پیشنهاد خودکار محتوا، میزان مواجهه را چند برابر میکنند. پژوهش دانشگاه ناتینگهام نشان داد که بخش قابل توجهی از ویدیوهای موسیقی محبوب حاوی تصاویر یا اشارات به الکل و مواد هستند؛ موضوعی که بدون انتخاب آگاهانه کاربر نیز در معرض دید نوجوانان قرار میگیرد. پژوهش دانشگاه نیویورک (۲۰۲۲) نشان داد آهنگهایی که در ویدیوهای خود تصویرسازی از مواد داشتند، تا فوریه ۲۰۲۱ مجموعاً ۱۴۸ میلیارد بار در یوتیوب دیده شده بودند.
پژوهشهای جامع و علمی در مجله اعتیاد etiad.org
چرا مغز نوجوان آسیبپذیرتر است
مغز نوجوان تا سن ۲۵ سالگی به تکامل کامل نمیرسد. قشر پیشپیشانی که مسئول تصمیمگیری منطقی و ارزیابی پیامدهاست، هنوز در حال شکلگیری است. در عوض، نوجوان بیشتر با آمیگدال (مرکز احساسات) تصمیم میگیرد. این یعنی پیامهایی که در قالب ریتم جذاب و هویت گروهی ارائه میشوند، بدون فیلتر عقلانی کافی جذب میشوند.
نظریه یادگیری اجتماعی آلبرت بندورا توضیح میدهد که انسانها از طریق مشاهده الگو میگیرند. وقتی یک نوجوان خواننده محبوبش را با ماده خاصی مرتبط میبیند و میشنود، و آن تصویر با موفقیت، محبوبیت و جذابیت همراه است، مغز او این ارتباط را ثبت میکند. پژوهش چن و همکاران (۲۰۰۶) نشان داد که گوش دادن مکرر به محتوای موسیقیایی که مصرف مواد را عادیسازی میکند، با افزایش احتمال شروع مصرف در نوجوانان مرتبط است.
نکته مهمتر این است: ۷۲٪ نوجوانان معتقدند موسیقی بر احساساتشان تاثیر میگذارد، اما تنها ۴٪ از آنها ارتباطی بین موسیقی مورد علاقهشان و رفتارهای خودشان میبینند. این فاصله، همان چیزی است که عادیسازی ایجاد میکند: تاثیر بدون آگاهی از تاثیر.
چه میتوان کرد
راهحل، حذف موسیقی از زندگی نوجوانان نیست، نه ممکن است و نه مفید. آنچه پژوهشگران توصیه میکنند، آموزش سواد رسانهای است: توانایی شنیدن و دیدن با چشم باز، پرسیدن اینکه این تصویر چه چیزی را نشان نمیدهد، و تشخیص اینکه چه کسی از این روایت سود میبرد.
آکادمی اطفال آمریکا، CDC و سازمانهای پیشگیری از اعتیاد، همگی آموزش سواد رسانهای را به عنوان ابزار پیشگیری توصیه میکنند. والدین میتوانند به جای ممنوعیت، درباره ترانههایی که فرزندشان گوش میدهد حرف بزنند؛ نه با قضاوت، بلکه با کنجکاوی. پزشکان نیز میتوانند در معاینات دورهای نوجوانان از سلیقه موسیقیایی آنها بپرسند، چون این سلیقه پنجرهای است به دنیای ذهنی آنها.
موسیقی رپ در اصل خود یک صدای اعتراض و خلاقیت بود. این صدا هنوز هم میتواند باشد. اما تا زمانی که بازار موسیقی از فرمول «مواد به علاوه ثروت» سود میبرد، مسئولیت آگاه ماندن بر عهده خانواده، آموزش و درمان است.
برای مطالعه منابع علمی این مقاله و پژوهشهای بیشتر در این زمینه، به بخش منابع پایان مقاله مراجعه کنید.
تحقیق، ترجمه و نگارش: سپهر آذری/مجله اعتیاد etiad.org
سوالات متداول faq
آیا رپ گوش دادن به معنای مصرف مواد است؟
خیر. رابطه بین موسیقی و رفتار، مستقیم و قطعی نیست. پژوهشها از همبستگی و افزایش احتمال صحبت میکنند، نه رابطه علت و معلولی قطعی. عوامل متعددی از جمله خانواده، گروه دوستان، شرایط اقتصادی و سلامت روان نقش دارند. اما قرار گرفتن مکرر در معرض پیامهایی که مصرف مواد را عادی یا جذاب نشان میدهند، آستانه مقاومت را پایین میآورد.
چرا رپ بیشتر از سایر سبکها به مواد اشاره دارد؟
پژوهشگران چند دلیل مطرح میکنند: ریشههای رپ در محلههایی که با فقر و خشونت دستوپنجه نرم میکردند، فرمول تجاری که مصرف مواد را با موفقیت گره زد، و اقتصاد صنعت موسیقی که این فرمول را تکرار کرد.
موسیقیهای دیگر چطور؟
راک، رگی و موسیقی دنس هم سابقه طولانی در این زمینه دارند. اما پژوهشها نشان میدهند رپ به شکل معناداری بیشترین میزان ارجاع را دارد؛ بهطوریکه در برخی مطالعات حدود ۷۷٪ از آهنگهای رپ در برابر ۹٪ از آهنگهای پاپ حاوی اشاره به مواد بودهاند.
آیا فقط اشعار مهم هستند یا ویدیوها هم؟
هر دو. پژوهشها نشان میدهند تصاویر بصری نقش بسیار مهمی دارند. ویدیوهای موسیقی که مصرف مواد را نمایش میدهند، پیام را قویتر و ماندگارتر منتقل میکنند و میتوانند تاثیر بیشتری نسبت به متن ترانه داشته باشند.
REFERENCES
Yang, S. (2008). New study finds glamorization of drugs in rap music jumped dramatically over two decades. University of California, Berkeley. این لینک
Primack, B. A., Dalton, M. A., Carroll, M. V., Agarwal, A. A., & Fine, M. J. (2008). Content Analysis of Tobacco, Alcohol, and Other Drugs in Popular Music. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 162(2), 169–175. این لینک
Chen, M.-J., Miller, B. A., Grube, J. W., & Waiters, E. D. (2006). Music, Substance Use, and Aggression. Journal of Studies on Alcohol, 67(3), 373–381. این لینک
Slater, M. D., & Henry, K. L. (2015). Prospective Influence of Music-Related Media Exposure on Adolescent Substance-Use Initiation: A Peer Group Mediation Model. این لینک
Drew, A. M. (2020). An Examination of Exposure to Substance Use Lyrics, Lived Experiences, and Attitudes Toward Substance Use. Vanderbilt University. این لینک
Herd, D. (2009). Changes in drug use prevalence in rap music songs, 1979–1997. Drugs: Education, Prevention and Policy, 16(2). این لینک
Cranwell, J., et al. (2015). Adolescents’ exposure to tobacco and alcohol content in YouTube music videos. Tobacco Control. UK Centre for Tobacco and Alcohol Studies. این لینک
Albert, S. L., et al. (2022). Comparing the Prevalence of Substances in Music Videos Across 6 Genres of Popular Music from 2014–2020. Substance Use & Misuse, 57(6), 967–974. این لینک
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر میدهد.