سالهاست که پرسش دربارهی چرا معتاد میشویم و علل اعتیاد، ذهن پزشکان، روانشناسان و محققان را به خود مشغول کرده است. چرا برخی افراد میتوانند سالها الکل مصرف کنند بدون اینکه دچار وابستگی شوند، در حالی که عدهای دیگر پس از مدت کوتاهی مصرف، گرفتار اعتیاد میشوند؟
امروزه علم با پیشرفتهای قابل توجهی در زمینهی درک ریشههای زیستی و روانشناختی اعتیاد، پاسخهای روشنی به این پرسشها ارائه میدهد. یکی از مهمترین ابزارهای این پیشرفت، فناوریهای پیشرفته تصویربرداری مغز مانند fMRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی) و PET (تصویربرداری مقطعی با نشر پوزیترون) است که به دانشمندان اجازه میدهد تغییرات دقیق مغز افراد معتاد را بررسی کنند.
اعتیاد زیر ذرهبین علم
تا چند دهه پیش، اعتیاد بهویژه الکلیسم صرفاً بهعنوان یک شکست اخلاقی یا ضعف اراده در نظر گرفته میشد. اما در سال ۱۹۵۰میلادی، انجمن پزشکی آمریکا (AMA) رسماً اعتیاد را بهعنوان یک بیماری شناسایی کرد. با این حال، ماهیت زیستی این بیماری همچنان برای بسیاری ناشناخته بود.
امروزه میدانیم که اعتیاد یک اختلال پیچیده در مغز است که بهویژه در سیستم پاداش مغز، مناطق تصمیمگیری و کنترل رفتار تأثیر میگذارد. این تغییرات مغزی میتوانند حتی پس از ترک مصرف مواد نیز باقی بمانند و همین موضوع خطر لغزش را افزایش میدهد.
مقالهای که مطالعه میفرمایید، با الهام از تجربه مایکل دی لمونیک در مجله معتبر تایم نگارش شده است:
در مجله اعتیاد بیشتر بخوانید
از اعماق اعتیاد تا اسکن مغز
روزی در یکی از شبهای زمستانی ماه فوریه، در جادهی ترنپایک ماساچوست رانندگی میکردم. وقتی دستم به بطری آب کنار صندلی برخورد کرد و فرمان ماشین از کنترل خارج شد، لحظهای بعد با چراغ چشمکزن یک پلیس موتورسوار روبهرو شدم. افسر پلیس از من پرسید: «امشب چقدر مشروب خوردهای؟»
پاسخ من او را متعجب کرد: «من از سال ۱۹۸۱ لب به مشروب نزدهام!»
این پاسخ نهتنها برای او عجیب بود، بلکه یادآور سفری بود که در آن لحظه پیش رو داشتم—سفری به بیمارستان مکلین در بلمونت برای انجام اسکن fMRI از مغزم. مصرف الکل و مواد مخدر تا اواخر دههی ۲۰ زندگیام چنان سنگین بود که به اندازهی مصرف طول عمر یک فرد عادی میرسید. اما اکنون، پس از بیش از دو دهه پاکی، پزشکان میخواستند بدانند که این سالها چه تأثیری بر مغزم گذاشته است.
تغییرات ماندگار در ساختار و عملکرد مغز
نتایج اسکنهای مغزی نشان میدهند که چرا معتاد میشویم تنها به یک عادت رفتاری محدود نمیشود، بلکه اعتیاد یک تغییر عمیق در ساختار و عملکرد مغز ایجاد میکند. این تغییرات عمدتاً در سه ناحیهی کلیدی مغز رخ میدهند:
1. سیستم پاداش (Reward System): مصرف مواد مخدر باعث افزایش غیرطبیعی دوپامین، یک ماده شیمیایی مرتبط با احساس لذت، میشود. این افزایش شدید باعث میشود مغز بهتدریج نسبت به لذتهای طبیعی زندگی حساسیت خود را از دست بدهد.
2. قشر پیشپیشانی (Prefrontal Cortex): این بخش مسئول تصمیمگیری و کنترل رفتارهای تکانشی است. در مغز افراد معتاد، این ناحیه ضعیف شده و باعث میشود توانایی مقاومت در برابر وسوسههای مصرف کاهش یابد.
3. آمیگدالا (Amygdala) و مرکز استرس: حتی پس از ترک مواد، مغز فرد نسبت به محرکهای مرتبط با مصرف مواد حساس میماند. این وضعیت میتواند اضطراب و ولع مصرف را حتی سالها پس از قطع مصرف زنده نگه دارد.
برای کسب اطلاعات بیشتر، شما را به تحقیقات زیر ارجاع میدهیم: Neurocircuitry of Addiction
آیا روشهای درمانی اعتیاد تغییر کردهاند؟
دکتر مارتین پالوس، استاد روانپزشکی دانشگاه کالیفرنیا سندیگو، معتقد است که اگرچه علم در درک مکانیزمهای مغزی اعتیاد پیشرفت چشمگیری داشته، اما بسیاری از روشهای درمانی در دهههای اخیر تغییر چندانی نکردهاند. او میگوید:
«اگر شما به روشهای درمان اعتیاد ده سال پیش نگاه کنید، متوجه میشوید که پیشرفت چشمگیری رخ نداده است. حتی احتمال بهبودی در برخی انواع سرطان بیشتر از احتمال موفقیت در ترک اعتیاد به متآمفتامین است.»
اما این به معنای نبود امید نیست. تحقیقات جدید نشان میدهد که ترکیب درمانهای مختلف میتواند موفقیت درمان را از ۲۰٪ به بیش از ۴۰٪ افزایش دهد، مشروط بر اینکه درمان بهطور مداوم و بلندمدت دنبال شود. برای مثال، شرکت مستمر در جلسات الکلیهای گمنام (AA) میتواند نقش مهمی در حفظ هوشیاری داشته باشد، اما این روش برای همه افراد مؤثر نیست. در مورد اعتیاد به مواد مخدر، انجمن معتادان گمنام (NA) نیز توانسته است نقش قابلتوجهی در حمایت از افراد در مسیر بهبودی ایفا کند.
انجمن الکلیهای گمنام: این لینک
اما چرا معتاد میشویم؟ اعتیاد تنها یک رفتار نیست؛ تغییرات شیمیایی مغز باعث میشود فرد علیرغم آگاهی از مضرات مصرف، همچنان به آن ادامه دهد.
به گفته ژوزف فراسلا، مدیر بخش علوم اعصاب NIDA: “اعتیاد نوعی چرخهی معیوب از پاداشهای مغزی است که فرد را وادار میکند بارها و بارها به سمت رفتارهای مخرب برود.”
امروز، درک بهتر این چرخه به توسعه داروها و روشهای درمانی جدیدی انجامیده که میتوانند میل به مصرف مواد را کاهش دهند و به افراد در مسیر بهبودی کمک کنند. در نهایت، همانطور که دکتر نورا ولکا میگوید: “اعتیاد ریشه در تاریخ انسان دارد، اما علم در حال بازنویسی این داستان است.”
از درمانهای سنتی تا رویکردهای جدید
انجمن الکلیهای گمنام (AA)، که در سال ۱۹۳۵ توسط دو فرد در حال بهبودی از اعتیاد تأسیس شد، توانسته میلیونها نفر را در مسیر بهبودی همراهی کند. این برنامه بر پایهی حمایت گروهی و اصول ۱۲ قدمی بنا شده است. با این حال، مطالعات نشان میدهد که میزان موفقیت آن حدود ۲۰٪ است.
در سالهای اخیر، درمانهای جدیدی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT)، درمان مبتنی بر ذهنآگاهی (Mindfulness-Based Therapy) و حتی مداخلات دارویی مانند نالوکسون و بوپرنورفین توانستهاند چشمانداز بهبودی را گستردهتر کنند.
اعتیاد یک بیماری پیچیده اما قابل درمان است
پروفسور ژوزف فراسلا، مدیر بخش نوروساینس بالینی در «مؤسسه ملی سوءاستفاده از مواد مخدر» (NIDA)، معتقد است: «اعتیاد یعنی تکرار رفتاری که میدانید برایتان مضر است، اما همچنان تمایل به ادامه آن دارید.»
اما چرا معتاد میشویم؟ اعتیاد یک بیماری مغزی مزمن است که میتواند بر هر فردی تأثیر بگذارد. درک علمی اعتیاد نشان میدهد که این اختلال نه نشانهی ضعف شخصیت، بلکه نتیجهی تغییرات پیچیده در مغز و رفتار است. خوشبختانه، با پیشرفت علم و افزایش آگاهی، امروزه مسیرهای بیشتری برای درمان و بهبودی در دسترس قرار دارد.
ترجمه مجله اعتیاد : سعید – ر www.etiad.org
References
How We Get Addicted
(Time Magazine)
Book Addiction and Change
(The Guilford Press)
Book Understanding Addiction
(University Press of Mississippi)
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر میدهد.