اعتیاد به قلیان یکی از مشکلات رو به رشد در میان جوانان ایرانی است. بسیاری نمیدانند که قلیان اعتیادآور است؛ نیکوتین موجود در توتون قلیان همان مادهای است که در سیگار وابستگی ایجاد میکند و مصرف مداوم آن میتواند به وابستگی جسمی و روانی منجر شود. علائم اعتیاد به قلیان معمولاً تدریجی و پنهان است و بسیاری از مصرفکنندگان تا زمانی که ترک آن دشوار میشود متوجه وابستگی خود نمیشوند.
در یک عصرانه دوستانه، جایی که همگی در ابری غلیظ از دود محو میشوند، لذت فرو دادن و بیرون دادن دود از دهان و بینی با تأیید جمع همراه است؛ لذتی که جوانان امروزی به سختی میتوانند برای دیگران توصیفش کنند. قلیان، که زمانی وسیلهای برای بزرگان خانواده بود، حالا به یک پدیده اجتماعی تبدیل شده که محدود به سن یا زمان خاصی نیست. از دورهمیهای دوستانه تا تفریحات بیوقت، قلیان به یکی از عاداتی تبدیل شده که ترک آن دشوار و پیامدهایش نگرانکننده است.
در این مقاله «مجله اعتیاد» مضرات قلیان، علائم اعتیاد به آن و راههای عملی برای ترک قلیان را بررسی میکنیم.
حضور پُر سابقه قلیان در زندگی ایرانیان
قلیان سالیان درازی است که در بین ایرانیان مورد مصرف قرار میگیرد. گفته میشود نخستین بار حکیم ایرانی ابوالفتح گیلانی بود که دود تنباکو را از یک ظرف آب عبور داد تا آن را خالصتر و سردتر کند. مورخان میگویند قلیان کشیدن از زمان شاه طهماسب اول آغاز شد و در دوره قاجار فراگیرتر شد.
در دستکم ۲۰ سال اخیر مصرف قلیان به سرعت به درون زندگی قشر جوان کشور رسوخ کرده است. اگر در گذشته قلیان کشیدن عموماً در قهوهخانهها رایج بود، حالا تا درون خانهها و محل کار مردم نیز نفوذ کرده است. دادههای اخیر نشان میدهد شیوع مصرف دخانیات در کشور به ۱۴ درصد رسیده و حداقل سن مصرف قلیان به ۱۴ سال کاهش یافته است.
مطالب مرتبط در مجله اعتیاد etiad.org
راهنمای جامع وابستگی به سیگار، ویپ و نیکوتین
آخرین تحقیقات علمی درباره ارتباط پاد با سرطان
زیانهای اعتیاد به قلیان
خیلیها میپرسند آیا قلیان اعتیادآور است؟ توتون قلیان همان توتون موجود در سیگار است و هنگام قلیان کشیدن، مصرفکننده نیکوتین و فلزات سنگین از جمله سرب و آرسنیک تنفس میکند. نیکوتین مادهای است که وابستگی جسمی و روانی ایجاد میکند و مصرف قلیان به دلیل حجم بالای دود وارد شده به ریه، میتواند خطرناکتر از سیگار باشد. پژوهشهای دانشگاه کالیفرنیا نشان میدهد قلیان به دلیل وجود سموم بنزن، آکریلامید و مونوکسید کربن، خطر سرطان از جمله لوسمی و بیماری قلبی را افزایش میدهد.
اطلاعات بیشتر در بخش منابع همین مقاله : references
جامعه پزشکی ایران نگران اپیدمی اعتیاد به قلیان
با وجود آگاهی از مضرات قلیان، بسیاری از مردم به مصرف آن ادامه میدهند. جامعه پزشکی ایران بارها نگرانی خود را از افزایش مصرف قلیان در میان دختران و زنان اعلام کرده است. مواد افزودنی که برای طعم و بو به توتون قلیان اضافه میشوند، حساسیتهایی در پوست و ریه ایجاد میکنند و زمینه را برای بیماریهای تنفسی مانند آسم فراهم میسازند. مصرف پیوسته قلیان همچنین میتواند روی سیستم قلبی، عروقی و ریوی تأثیر منفی بگذارد و به تدریج تنگی نفس مزمن را تشدید کند.
برای آشنایی با پیامدهای بهداشتی قلیان، به نتایج پژوهش دانشگاه علوم پزشکی تهران در بخش منابع مراجعه کنید.
قلیان بدتر است یا سیگار؟
طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، هر وعده مصرف قلیان دودی معادل ۱۰۰ تا ۲۰۰ نخ سیگار وارد ریه میکند. این آمار نشان میدهد قلیان نهتنها بیضررتر از سیگار نیست، بلکه میتواند به مراتب مضرتر باشد. دود قلیان برای اطرافیان نیز خطرناک است و مواجهه با آن برای افراد حاضر در محیط معادل ۵ تا ۱۰ نخ سیگار برآورد شده است.
تنباکوهای معطر و میوهای که در سالهای اخیر رایج شدهاند نگرانیها را بیشتر کردهاند. این محصولات حاوی ۷۰ تا ۸۰ درصد مواد افزودنی و ترکیبات شیمیایی هستند و در بررسیهای علمی مقادیر بالایی از مواد سرطانزا از جمله بنزن، هیدروکربنهای معطر چندحلقوی و فلزات سنگین در آنها شناسایی شده است. مواجهه با بنزن موجود در دود قلیان طی سه تا ۱۵ سال میتواند باعث بروز سرطان ریه و خون شود.
شیمیدانان دانشگاه سینسیناتی گزارش کردند تنباکوی قلیان وقتی با گرمکن الکترونیکی استفاده میشود، تا ۷۰ درصد بیش از روش سنتی زغال موجب آسیب به سلولهای ریه میشود؛ یافتهای که نشان میدهد صرفنظر از شیوه گرم کردن، سمیت ریوی قلیان قابل توجه است.
در مجله اعتیاد بیشتر بخوانید
عوارض ویپ: خطرناکتر از آنچه تصور میشد
علائم اعتیاد به قلیان چیست؟
اعتیاد به قلیان معمولاً تدریجی است و بسیاری از مصرفکنندگان دیر متوجه وابستگی خود میشوند. پزشکان تأکید میکنند توتون قلیان در مراحل اولیه تا چندین سال علائم بالینی ایجاد نمیکند، اما سموم آن در بدن تجمع مییابند و از یک حد مشخص به بعد اختلالات تنفسی، آسم و انسداد مزمن ریوی را به دنبال میآورند.
رایجترین علائم اعتیاد به قلیان عبارتاند از: نیاز روزانه به مصرف، بیقراری و کلافگی در نبود قلیان، کاهش تمرکز و حافظه، بیخوابی، سرفه مزمن، گلودرد، سردرد، تهوع و افسردگی خفیف.
یکی از دلایل گسترش سریع اعتیاد به قلیان این است که برخلاف سیگار، اولین تجربه مصرف آن دافعهای ایجاد نمیکند. کسی که اولین بار سیگار میکشد احتمالاً سرفه و سرگیجه میگیرد، اما قلیان از همان ابتدا با سرخوشی و آرامش همراه است و این همان لحظهای است که وابستگی آغاز میشود.
چگونه قلیان را ترک کنیم؟
ترک قلیان دشوار است اما شدنی. وابستگی به قلیان هم جسمی است و هم روانی؛ به همین دلیل ترک موفق معمولاً به یک برنامه چندجانبه نیاز دارد.
گام اول: شناسایی محرکها. بیشتر مصرفکنندگان قلیان در موقعیتهای خاصی مانند دورهمی دوستانه، بعد از غذا یا در زمان استرس به قلیان پناه میبرند. شناسایی این موقعیتها و برنامهریزی برای جایگزینی آنها اولین قدم عملی است.
گام دوم: جایگزینهای سالم. ورزش، مدیتیشن، پیادهروی و فعالیتهای اجتماعی بدون دخانیات میتوانند جای خالی قلیان را پر کنند و به تدریج میل به مصرف را کاهش دهند.
گام سوم: کمک حرفهای. در صورت وابستگی شدید، مشاور یا پزشک میتواند از جایگزینهای نیکوتین یا روشهای رفتاردرمانی استفاده کند. گروههای ۱۲ قدمی نیکوتینیهای گمنام نیز برای کسانی که وابستگی روانی قوی دارند تجربهای اثربخش بوده است.
گام چهارم: پیگیری و صبر. علائم ترک قلیان مانند بیقراری، سردرد و کاهش تمرکز معمولاً در هفته اول شدیدتر است و به تدریج کاهش مییابد. ثبت پیشرفت روزانه و داشتن یک نفر حامی میتواند این مسیر را کوتاهتر کند.
روند افزاینده تمایل به مصرف قلیان
اعتیاد به قلیان دیگر به کافهها و قهوهخانهها محدود نیست. قلیانهای پرتابل این امکان را فراهم کردهاند که مصرفکننده در هر مکان و زمانی به نیکوتین دسترسی داشته باشد و همین دسترسی آسان، شمار مصرفکنندگان را به شکل نگرانکنندهای افزایش داده است. صاحبنظران حوزه اجتماعی معتقدند اپیدمی مصرف قلیان در میان جوانان به شرایط بحرانی رسیده است. نکته نگرانکنندهتر این است که برخی مصرفکنندگان مواد افیونی مانند تریاک یا شیشه را نیز از طریق قلیان مصرف میکنند و این وسیله دخانی به دروازهای برای اعتیادهای سنگینتر تبدیل میشود.
کلام آخر
اعتیاد به قلیان برخلاف تصور رایج، نه یک عادت ساده است و نه یک تفریح بیخطر. نیکوتین موجود در توتون قلیان همان مسیر وابستگی را طی میکند که سایر مواد اعتیادآور؛ با این تفاوت که آسیبهایش دیرتر خود را نشان میدهد و به همین دلیل اغلب جدی گرفته نمیشود.
خبر خوب این است که ترک قلیان شدنی است. هزاران نفر با کمک برنامههای ترک، مشاوره و گروههای حمایتی مانند نیکوتینیهای گمنام موفق به قطع مصرف شدهاند. اگر احساس میکنید مصرف قلیان از کنترل شما خارج شده، امروز بهترین روز برای برداشتن اولین قدم است.
نگارنده: فرزین – س/ مجله اعتیاد
سوالات متداول
REFERENCES
Smoking from Hookah Not Harmless
UC study finds heat of hookah pipe
the biggest health culprit for smokers
The effects of hookah/waterpipe smoking
on general health
معضل بهداشتی ﻣﺼﺮف ﻗﻠﻴﺎن
(داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم ﭘﺰﺷﻜﻲ ﺗﻬﺮان)
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر میدهد.