این مقاله توسط دکتر علیرضا ملازاده، روانشناس، محقق، استاد دانشگاه و درمانگر حوزه اعتیاد، بازبینی و تایید شده است. dr.alimollazade@
مصرف الکل فقط با آسیب کبدی یا وابستگی مرتبط نیست؛ شواهد علمی نشان میدهد با افزایش خطر برخی سرطانها نیز ارتباط مستقیم دارد. آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) الکل را در گروه مواد سرطانزای قطعی برای انسان (گروه ۱) قرار داده است؛ یعنی توان سرطانزایی آن اثبات شده است. پژوهشها نشان میدهد مصرف الکل با دستکم ۷ نوع سرطان، از جمله سرطان دهان، گلو، مری، کبد، روده بزرگ و پستان ارتباط دارد.
برخلاف تصور رایج که فقط مصرف سنگین خطرناک است، برخی مطالعات نشان دادهاند حتی مصرف کم نیز ممکن است خطر سرطان را افزایش دهد و «سطح کاملاً ایمن» برای مصرف الکل محل تردید جدی است. یکی از دلایل این خطر، تبدیل الکل در بدن به استالدهید است؛ مادهای سمی که میتواند به DNA آسیب بزند و در فرایند سرطانیشدن سلولها نقش داشته باشد.
در این مقاله از مجله اعتیاد etiad.org، بررسی میکنیم الکل چگونه میتواند در بروز سرطان نقش داشته باشد، کدام سرطانها بیشتر با آن مرتبطاند، و بر اساس شواهد علمی، چه راههایی برای کاهش این خطر وجود دارد.
رابطه الکل و سرطان
الکل از چند مسیر همزمان به بدن آسیب میرساند: به سلولها آسیب میزند، فرآیندهای طبیعی ترمیم DNA را مختل میکند و سیستم ایمنی را تضعیف میکند. این اثرات در افرادی که همزمان سیگار یا سایر مواد مضر مصرف میکنند، بهطور قابلتوجهی تشدید میشود.
پژوهشی که به سرپرستی دکتر دیوید نلسون در انستیتوی ملی مبارزه با سرطان آمریکا انجام شد و در مجله «بهداشت عمومی مردم آمریکا» منتشر گردید، نشان میدهد از هر ۳۰ مرگ ناشی از سرطان، یک مورد با مصرف الکل ارتباط مستقیم دارد.
آیا الکل باعث سرطان میشود؟
شواهد علمی بهروشنی نشان میدهند که الکل یک عامل سرطانزای اثباتشده است. این نتیجهگیری تنها به یک یا دو مطالعه محدود نمیشود؛ بلکه برآیند دههها پژوهش اپیدمیولوژیک و آزمایشگاهی است که آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) را به این نتیجه رسانده که الکل را در گروه یک مواد سرطانزا، یعنی موادی با سرطانزایی قطعی در انسان، قرار دهد.
نوع نوشیدنی الکلی تفاوتی در این خطر ایجاد نمیکند. شراب، آبجو، ویسکی و سایر نوشیدنیهای الکلی همگی حاوی اتانول هستند و بدن آنها را از همان مسیر متابولیک عبور میدهد. آنچه اهمیت دارد مقدار کل اتانول مصرفشده است، نه نوع نوشیدنی.
الکل نهتنها بهطور مستقیم به سلولها آسیب میرساند، بلکه اثر سایر عوامل خطرزا را نیز تشدید میکند. مصرف همزمان الکل و دخانیات، خطر ابتلا به سرطان دهان، گلو و مری را چندین برابر میکند. ترکیب الکل با رژیم غذایی ناسالم یا آلودگی هوا نیز میتواند بار سرطانزایی را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد.
پرسش رایج دیگری که مطرح میشود این است که آیا فقط مصرف سنگین الکل خطرناک است؟ پژوهشهای اخیر نشان میدهند که حتی مصرف یک نوشیدنی الکلی در روز نیز با افزایش خطر برخی سرطانها، از جمله سرطان پستان، مرتبط است. دکتر ویوک مورتی، جراح عمومی ایالات متحده، در گزارش رسمی سال ۲۰۲۵ خود تأکید کرد که الکل سومین عامل قابل پیشگیری سرطان در آمریکا است و هیچ سطح مصرف ایمنی برای آن وجود ندارد.
به همین دلیل، متخصصان بهداشت جهانی توصیه میکنند که برای کاهش خطر ابتلا به سرطان، مصرف الکل به حداقل برسد یا بهطور کامل قطع شود.
برای مطالعه بیشتر به منابع علمی آخر مقاله مراجعه کنید: references
اثرات بیولوژیکی الکل
مصرف الکل از چند مسیر همزمان بر فرآیندهای زیستی بدن تأثیر میگذارد و میتواند زمینهساز بروز سرطان شود. مهمترین این مسیرها عبارتند از:
۱. تولید مواد سرطانزا در بدن
وقتی الکل در بدن متابولیزه میشود، به مادهای به نام استالدهید تبدیل میگردد؛ ترکیبی سمی و سرطانزا که میتواند به DNA و پروتئینهای سلولی آسیب برساند. این آسیبها ممکن است به جهشهای ژنتیکی منجر شوند و خطر رشد سلولهای سرطانی را افزایش دهند.
۲. اختلال در بازسازی DNA
الکل توانایی سلولها را برای ترمیم آسیبهای DNA کاهش میدهد. در بدن کسی که بهطور مرتب الکل مصرف میکند، آسیبهای کوچکی که معمولاً توسط سیستم ترمیم سلولی برطرف میشوند، بدون ترمیم باقی میمانند. تجمع این آسیبها میتواند فرآیند سرطانیشدن را آغاز کند.
۳. ایجاد استرس اکسیداتیو
مصرف الکل منجر به تولید بیش از حد رادیکالهای آزاد در بدن میشود. این مولکولهای ناپایدار به سلولها، پروتئینها و چربیهای بدن آسیب میرسانند و استرس اکسیداتیو ایجاد میکنند؛ یکی از عوامل کلیدی در بروز سرطان که میتواند به آسیبهای غیرقابل برگشت در سلولها منجر شود.
۴. تأثیر بر هورمونها
الکل با افزایش سطح برخی هورمونها، از جمله استروژن، خطر ابتلا به سرطانهای هورمونوابسته، بهویژه سرطان پستان، را افزایش میدهد. این اثر حتی در مصرف مقادیر کم الکل نیز مشاهده شده است.
۵. تأثیر بر سیستم ایمنی
مصرف مداوم الکل توانایی سیستم ایمنی در شناسایی و از بین بردن سلولهای غیرطبیعی را کاهش میدهد. پژوهش دکتر Gyongyi Szabo از دانشگاه هاروارد با عنوان Alcohol’s Effect on Host Defence نشان میدهد که الکل میتواند عملکرد سلولهای ایمنی را مختل کند، تولید آنتیبادیها را کاهش دهد و احتمال عفونتهای مزمن را افزایش دهد؛ همه اینها محیطی مساعد برای پیشرفت سرطان فراهم میکنند.
۶. افزایش التهاب مزمن
مصرف طولانیمدت الکل میتواند باعث التهاب مزمن در بافتها، بهویژه کبد و دستگاه گوارش، شود. التهاب مزمن یکی از عوامل اصلی در پیشرفت سرطان است، زیرا محیطی مناسب برای رشد سلولهای سرطانی فراهم میکند.
مجلهٔ اعتیاد etiad.org دایرةالمعارفی تخصصی در حوزهٔ اعتیاد و بهبودی است. برای دسترسی به آرشیو کامل مطالب، از گزینهٔ جستوجو در بالای همین صفحه استفاده کنید.
علائم خماری الکل و بهترین روشهای بهبود
انواع سرطانهای مرتبط با مصرف الکل
مصرف الکل با افزایش خطر ابتلا به چندین نوع سرطان ارتباط مستقیم دارد. بر اساس مطالعهای منتشرشده در مجله بینالمللی سرطان (International Journal of Cancer)، مصرف الکل سالانه با بیش از ۷۴۰٬۰۰۰ مورد جدید سرطان در سراسر جهان مرتبط است. در ادامه مهمترین سرطانهایی که شواهد علمی ارتباط آنها با الکل را تأیید کردهاند بررسی میکنیم.
۱. سرطان دهان و گلو
مصرف الکل، بهویژه همراه با دخانیات، خطر ابتلا به سرطانهای دهان، زبان، حلق و حنجره را بهشدت افزایش میدهد. الکل با آسیب رساندن به غشای مخاطی این نواحی، محیط مناسبی برای رشد سلولهای سرطانی فراهم میکند. مصرف همزمان الکل و سیگار اثر هر دو را چند برابر میکند و خطر را بهمراتب بیشتر از مصرف جداگانه هر کدام افزایش میدهد.
۲. سرطان مری
الکل یکی از عوامل خطرزای شناختهشده برای سرطان مری است. این ماده لایههای داخلی مری را تحریک میکند و از طریق تولید استالدهید به تخریب بافتها و DNA منجر میشود. خطر این نوع سرطان در افرادی که به کمبود آنزیم الکل دهیدروژناز مبتلا هستند، بهدلیل تجمع بیشتر استالدهید در بدن، بهطور قابلتوجهی بالاتر است.
۳. سرطان کبد
مصرف مداوم الکل یکی از علل اصلی سرطان کبد است. الکل با ایجاد التهاب مزمن در بافت کبدی، زمینهساز سیروز کبدی میشود که خود یکی از مهمترین پیشزمینههای سرطان کبد به شمار میرود. به بیان سادهتر، الکل کبد را بهتدریج فرسوده میکند تا جایی که سلولهای آسیبدیده مسیر سرطانیشدن را طی میکنند.
۴. سرطان روده بزرگ و راستروده (کولورکتال)
الکل و سرطان روده رابطهای است که در پژوهشهای متعدد تأیید شده است. مصرف الکل خطر ابتلا به سرطان کولورکتال را افزایش میدهد و این خطر با میزان مصرف رابطه مستقیم دارد؛ یعنی هرچه مصرف بیشتر، خطر بالاتر. این ارتباط در افرادی که رژیم غذایی کمفیبر و پرچرب دارند، قویتر است.
۵. سرطان پستان
حتی مقادیر کم الکل میتواند سطح هورمون استروژن را افزایش دهد و خطر ابتلا به سرطان پستان، بهویژه در زنان یائسه، را بالا ببرد. مطالعات نشان دادهاند زنانی که بهطور مرتب الکل مصرف میکنند با افزایش خطر ۱۰ تا ۲۰ درصدی ابتلا به این نوع سرطان روبهرو هستند.
۶. سرطان پوست
پژوهش دکتر Eunyoung Cho از دانشگاه براون و دانشکده پزشکی هاروارد که در نشریه درماتولوژی بریتانیا منتشر شد، رابطه مشخصی میان مصرف الکل و افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست بازال را نشان میدهد. سرطان پوست بازال شایعترین نوع سرطان پوست است و حدود ۸۰ درصد از تمام موارد سرطان پوست را در بر میگیرد. این پژوهشگران تأکید کردهاند که کاهش مصرف الکل میتواند یکی از اهداف جدی سلامت عمومی در کاهش بار جهانی این بیماری باشد.
برای کسب اطلاعات کامل درباره اعتیاد به الکل، علائم، عوارض و روشهای درمان:
راهنمای جامع اختلال مصرف الکل را مطالعه کنید
کاهش مصرف الکل و راهکارهای پیشگیری
کاهش مصرف الکل یکی از مؤثرترین اقدامات قابل پیشگیری برای کاهش خطر سرطان است. راهکارهای زیر هم در سطح فردی و هم در سطح اجتماعی میتوانند تأثیر چشمگیری داشته باشند:
۱. محدود کردن یا قطع مصرف الکل
سازمان جهانی بهداشت (WHO) تأکید کرده که هیچ سطح مصرف ایمنی برای الکل وجود ندارد. به همین دلیل، مؤثرترین راهکار در سطح فردی، کاهش تدریجی یا قطع کامل مصرف الکل است.
۲. ترویج آگاهی عمومی
شواهد نشان میدهد بسیاری از مردم از ارتباط مستقیم الکل و سرطان بیاطلاع هستند. آموزش عمومی، برنامههای اطلاعرسانی و کمپینهای بهداشتی میتوانند این شکاف آگاهی را پر کنند و نگرش جامعه را نسبت به مصرف الکل تغییر دهند.
۳. ایجاد محیطهای بدون الکل
ایجاد فضاهایی که مصرف الکل در آنها محدود یا ممنوع است، از محیطهای کاری و دانشگاهی گرفته تا مراکز عمومی، میتواند به کاهش الگوهای مصرف در جامعه کمک کند.
۴. سیاستهای حمایتی دولتی
تجربه جهانی نشان داده که سیاستهایی مانند افزایش مالیات بر نوشیدنیهای الکلی، محدود کردن تبلیغات الکل و بالا بردن حداقل سن خرید، بهطور مستقیم میزان مصرف را در جامعه کاهش میدهند.
کلام آخر
جنی کانر از دانشگاه اوتاگو نیوزیلند برآورد کرده که مصرف الکل در حدود ۶ درصد از مرگومیرهای ناشی از سرطان در جهان نقش داشته است. نکتهای که کمتر به آن پرداخته میشود این است که صنعت تولید مشروبات الکلی سالهاست با تحریف حقایق، ارتباط میان الکل و سرطان را کمرنگ جلوه میدهد. محققان دانشکده پزشکی لندن نشان دادهاند که این تاکتیکها شباهت زیادی به رفتار شرکتهای دخانیات در دهههای گذشته دارد؛ زمانی که آنها بهطور سازمانیافته شواهد علمی درباره مضرات سیگار را زیر سوال میبردند.
آنچه علم امروز با قطعیت میگوید این است: الکل یک ماده سرطانزای شناختهشده است و هیچ مقدار ایمنی برای مصرف آن وجود ندارد. این واقعیت نه برای ترساندن، بلکه برای آگاهی است؛ آگاهیای که صنعت الکل دهههاست تلاش کرده از دسترس عموم دور نگه دارد. اگر با اختلال مصرف الکل دستوپنجه نرم میکنید، بدانید که کمک گرفتن نه ضعف، بلکه هوشمندانهترین تصمیمی است که میتوانید برای سلامت خود بگیرید.
تحقیق، ترجمه و نگارش: گروه تحریریه مجله اعتیاد etiad.org
سوالات متداول درباره الکل و سرطان
REFERENCES
Murthy, V. H. (2025). Alcohol and Cancer Risk: Advisory from the U.S. Surgeon General. U.S. Department of Health and Human Services.
این لینک
Boffetta, P., & Hashibe, M. (2006). Alcohol and cancer. The Lancet Oncology, 7(2), 149–156.
این لینک
Nelson, D. E., et al. (2013). Alcohol-attributable cancer deaths and years of potential life lost in the United States. American Journal of Public Health, 103(4), 641–648.
این لینک
Islami, F., et al. (2017). Proportion and number of cancer cases and deaths attributable to potentially modifiable risk factors. Journal of Clinical Oncology, 36(3), 255–274.
این لینک
National Cancer Institute. (2024). Alcohol and Cancer Risk. National Institutes of Health.
این لینک
Cederbaum, A. I. (2012). Alcohol metabolism. Clinics in Liver Disease, 16(4), 667–685.
این لینک
Szabo, G., & Saha, B. (2015). Alcohol’s effect on host defense. Alcohol Research: Current Reviews, 37(2), 159–170.
این لینک
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر میدهد.