بدمستی و سیاه‌مستی چیست؟ نشانه‌ها، علل و راه درمان

بدمستی و سیاه‌مستی از خطرناک‌ترین پیامدهای مصرف زیاد الکل هستند؛ حالاتی که در آن فرد کنترل رفتاری، حافظه و حتی آگاهی از محیط را از دست می‌دهد. در این وضعیت، افزایش ناگهانی سطح الکل باعث می‌شود هیپوکامپ—مرکز ثبت خاطرات در مغز—برای چند ساعت از کار بیفتد و فرد روز بعد بخش‌هایی از اتفاقات را به یاد نیاورد. این همان «فراموشی الکلی» یا Alcohol-Induced Blackout است.

وقتی میزان الکل فراتر از ظرفیت بدن می‌رود، فرد ممکن است دچار خاموشی حافظه شود: حالت‌هایی مانند پرخاشگری، بی‌تعادلی، حرف‌های بی‌ربط، یا رفتارهای پرخطر. بسیاری از افرادی که تجربهٔ مصرف زیاد الکل دارند، گاهی با چنین فراموشی‌های موقتی روبه‌رو شده‌اند؛ وضعیتی که نشان می‌دهد مغز در آن لحظه قادر به کُدگذاری خاطرات جدید نبوده است. شناخت علمی این پدیده‌ها—از سازوکار فراموشی گرفته تا تغییرات رفتاری—کمک می‌کند بهتر بفهمیم چرا سیاه‌مستی رخ می‌دهد و چه زمانی تبدیل به یک وضعیت اورژانسی می‌شود.

یک لحظه بدمستی، یک عمر پستی!

یکی از خصوصیات افراد مست، سیاه‌مستی blackout یعنی حدی از مستی که  مصرف‌کننده به مرحله فراموشی می‌رسد و شروع به هذیان گفتن می‌کند. از خود بی خود شده و کنترل حرکات و رفتار خود را از دست می‌دهد. سیاه‌مست یعنی کسی که نه تنها در مشروب خوردن، بلکه در مستی زیاده روی کرده است.

بعضی‌ها حتی وقتی به اندازه دیگران نوشیدنی الکلی می‌خورند هم بد مست می‌شوند. اما بدمستی می‌تواند نشان دهنده مشکلات دیگری هم باشد.

اگر تا به حال فراموشی ناشی از خاموشی حافظه را تجربه کرده‌اید ، ممکن است فکر کنید که اگر این مسئله دائما اتفاق نیفتد مسئله مهمی نیست. با این حال، این رفتار پرخطر  میگساری، عنان گسیختگی  و زیاده روی در نوشیدن مشروب، نه تنها می‌تواند به موقعیت‌های خطرناک منجر شود، بلکه ممکن است در درازمدت باعث مشکلات جدی در سلامتی شما شود.

علائم مستی خود را جدی بگیرید.

خصوصیات افراد مست

ادوارد در شرایطی از خواب بیدار شد که بارها برایش تکرار شده است. او زمان زیادی از وقایع شب پیش را به خاطر نمی‌آورد. یادش بود که به کلاب شبانه رفته و با عده‌ای حرف زده، معاشرت کرده… ولی بعد از آن حافظه‌اش کاملا خالی بود.

چه اتفاقی افتاده بود؟ زخمی که روی دستش بود از کجا آمده بود؟ غذای چینی را چه کسی خریده بود؟ زنی که کنارش خوابیده بود چه کسی بود؟

ادوارد می‌دانست که اتفاق عجیبی افتاده ولی نمی‌دانست دقیقا چی شده است…راستش زیاد هم جدی نمی‌گرفت چون بار اولش نبود. البته علائم مستی او پیش‌رونده بود و با گذشت زمان بدتر می‌شد.

ادوارد همیشه به خاطر مصرف زیاد الکل، بدمستی و سیاه‌مستی، به دردسر می‌افتاد. از لحظه بدمستی به بعد، همه خاطرات در تاریکی فرو می‌روند. بعضی از کسانی که مشروب مصرف می‌کنند به بدمستی خفیف‌تر و پاره‌پاره‌ای مبتلا می‌شوند که فقط بخش‌هایی از حافظه را پاک میکند.

مجله اعتیاد etiad.org یک پلتفرم خیریه و غیرانتفاعی است که با اتکا بر تحقیقات گسترده و معتبرترین منابع علمی و دانشگاهی، جامع‌ترین مقالات درباره انواع اعتیاد، روش‌های ترک و درمان و حمایت از معتادان را ارائه می‌کند. برای مطالعه بیشتر و دسترسی به منابع علمی بیشتر، می‌توانید در مجله اعتیاد مطالعه کنید:

راهنمای جامع اعتیاد به الکل

صبح بعد از مستی چی بخوریم؟

یکی از خصوصیات افراد مست، از دست دادن حافظه است. اگر این‌گونه فراموشی‌ها بعد از نوشیدن الکل به نظرتان آشنا می‌آید به این خاطر است تحقیقات نشان می‌دهد بیش از نیمی از اشخاصی که الکل مصرف می‌کنند سطحی از بدمستی را تجربه کرده‌اند. نظرسنجی از بیش از ۲ هزار نفر از کسانی که تازه تحصیلات دبیرستان را در آمریکا به پایان رسانده‌اند نشان داد که حدود بیست درصد شرکت‌کنندگان در شش ماه منتهی به این نظرسنجی، بدمست شده بودند.

ارون وایت، از اعضای موسسه ملی سوء مصرف و اعتیاد الکل ایالات متحده، می‌گوید “پانزده سال پیش همکاران ما قبول نداشتند که این پدیده متداولی است. اما حالا همه ما می‌دانیم که خیلی از مردم مست خراب می‌شوند.”

شواهد نشان می‌دهد که بدمستی و سیاه‌مستی در بین کسانی که الکل مصرف می‌کنند خیلی متداول است، دانشمندان حالا دارند اطلاعات بیشتری از چگونگی وقوع بدمستی و سیاه مستی به‌دست می‌آورند. روندی که به آن‌ها اجازه خواهد داد پیامدهای منفی متعدد این پدیده را بهتر بشناسند و مانع وقوعشان شوند.

سالیان متمادی تصور می‌شد که فقط الکلی‌ها می‌توانند مست خراب شوند، تا این‌که تحقیقات اخیر خلاف آن را ثابت کرد.

شواهد نشان می‌دهد که بدمستی در بین کسانی که الکل مصرف می‌کنند
 خیلی متداول است، دانشمندان حالا دارند اطلاعات بیشتری از چگونگی
 وقوع بدمستی و سیاه‌مستی به‌دست می‌آورند

حافظه کاملا در سیاه‌مستی  پاک می‌شود

حافظه در دوران سیاه‌مستی یا همان خاموشی حافظه به‌طور قابل توجهی مختل می‌شود. در اواخر دههٔ ۱۹۶۰، دونالد گودوین – پژوهشگری که الکلی‌ها را از بیمارستان‌ها و مراکز کاریابی برای مطالعه جذب می‌کرد – تلاش داشت بفهمد چرا بخشی از حافظه در بدمستی «پاک می‌شود». او دریافت که از میان ۱۰۰ فرد الکلی، بیش از ۶۰ نفر سابقهٔ خاموشی موقت داشتند؛ برخی به‌طور کامل و برخی به‌صورت تکه‌تکه. با این حال نکتهٔ جالب این بود که افراد در این حالت هنوز می‌توانستند رفتارهایی منسجم نشان دهند: حافظهٔ کوتاه‌مدتشان تا حدی کار می‌کرد، قادر به انجام محاسبات ساده بودند و در نگاه دیگران هوشیار به‌نظر می‌رسیدند، اما تمام این رخدادها ظرف نیم ساعت از ذهنشان محو می‌شد.

گودوین در آزمایش‌های بعدی، ظرف چهار ساعت نیم لیتر ویسکی در اختیار گروه قرار داد و آنان را در موقعیت‌هایی با «تجربهٔ به‌یادماندنی» قرار داد؛ تجربه‌هایی که افراد هوشیار به‌سادگی آن‌ها را به خاطر می‌سپارند. اما در افراد مست، بخش‌هایی از این تجربه‌ها اصلاً ثبت نمی‌شد. این یافته‌ها نشان می‌داد که مشکل اصلی، «فراموشی» نیست؛ بلکه خاطره‌ای شکل نمی‌گیرد.

امروز می‌دانیم این پدیده ناشی از مختل شدن عملکرد هیپوکامپ است؛ بخشی از مغز که ورودی‌های حسی را در هم می‌تند و از آن‌ها خاطرهٔ جدید می‌سازد. وقتی هیپوکامپ به‌طور موقت از کار می‌افتد – مشابه وضعیتی که در مصرف الکل سنگین رخ می‌دهد – مغز قادر به ثبت خاطرات تازه نیست.

مطالب مرتبط در مجله اعتیاد etiad.org

تعریف علمی اعتیاد، علل ، انواع ، علائم  ← این مقاله

ترک اعتیاد: راهنمای جامع علمی و عملی ← این مقاله

فراموشی موقت چیست؟

سیاه مستی یا خاموشی حافظه (Alcohol Blackout) زمانی رخ می‌دهد که غلظت الکل خون (BAC) معمولاً به حدود ۰.۱۶ یا بیشتر برسد؛ یعنی نزدیک دو برابر حد مجاز رانندگی. در این سطح، هیپوکامپ نمی‌تواند خاطرات جدید را تثبیت کند و در نتیجه فرد با وجود بیداری و فعالیت ظاهری، هیچ خاطره‌ای از بخشی از وقایع ثبت نمی‌کند.

این حالت معمولاً زمانی محتمل‌تر است که:

الکل در مدت کوتاهی و با سرعت زیاد نوشیده شود (نوشیدن با معده خالی یا مصرف مقدار زیاد در زمان کم).

فرد هم‌زمان از داروهای خواب‌آور، ضداضطراب یا آرام‌بخش استفاده کرده باشد که اثر الکل را تشدید می‌کنند.

به‌دلیل تفاوت‌های فیزیولوژیک، BAC سریع‌تر بالا برود؛ به‌عنوان مثال زنان به‌طور متوسط آب بدن کمتری دارند و با همان مقدار نوشیدنی نسبت به مردان، BAC بالاتری پیدا می‌کنند.

چه کسانی بیشتر دچار خاموشی موقت می‌شوند؟

ایمی هاس، محقق دانشگاه پالو آلتو، در سال ۲۰۱۷ نشان داد که زنان با حدود سه نوشیدنی کمتر از مردان به سطحی از مسمومیت می‌رسند که خاموشی موقت یا همان بدمستی شدید اتفاق می‌افتد. در میان دانشجویان نیز مصرف الکل با سرعت بالا باعث افزایش احتمال این پدیده می‌شود.

نشانه‌های اعتیاد به الکل ←   این مقاله

چگونه به یک الکلی کمک کنیم ←  این مقاله

بدمستی و سیاه‌مستی

به نظر می‌رسد که تفاوت‌های ژنتیکی در مغز هم ایفای نقش می‌کند. ریگان وثریل، استاد دانشگاه پنسیلوانیا، با مطالعه طولی افراد بین ۱۲ و ۲۴ سال نشان داد که افراد خاصی که در سال‌های بعد به سوء استفاده از الکل رو آورده بودند و بدمست می‌شدند، تسلط کمتری هم بر کردار خود داشتند. این ویژگی حتی هنگامی که هنوز الکل مصرف نمی‌کردند هم در اسکن‌های مغز آن‌ها دیده می‌شد.

خانم هاس می‌گوید “شواهد به ما نشان می‌دهد که مصرف زیاد الکل مخصوصا در دوران نوجوانی می‌تواند برای مغز در حال رشد خطرناک باشد.” دلیلش این است که نوجوانان در مقایسه با بزرگسالان نسبت به تاثیرات الکل حساس‌ترند. یکی از دلایلش این است که لوب پیشانی مغز دیرتر از باقی مناطق کامل می‌شود، حدودا در ۲۵ سالگی.

خصوصیات افراد مست به دلیل تأثیرات شیمیایی الکل بر مغز و سیستم عصبی است و می‌تواند به مشکلات جدی‌تری نظیر تصادفات، آسیب‌های فیزیکی و اختلالات اجتماعی منجر شود. الکل می‌تواند فعالیت بخش‌هایی از مغز را که در ساخت خاطرات از زمان‌ها و مکان‌های خاص نقش دارند مختل کند. همان‌طور که در عوامل خطرناک شاهد بودیم، پیامدهای بدمستی نه تنها برای نوجوانان بدتر است، بلکه زنان را هم بیشتر تهدید می‌کند.

خانم هاس و همکارانش نشان داده‌اند که زنانی که بدمست می‌شوند، در مقایسه با مردان و کسانی که مست خراب نمی‌شوند، احتمالا در حین بدمستی بیشتر دست به رفتار جنسی خطرناک می‌زنند. این خانم‌ها در عین حال احساس پشیمانی بیشتری هم در فردای چنین کاری می‌کنند.

شخصی که مرتب بد مست یا سیاه‌مست می‌شود به او مست خراب می‌گویند. احتمالا باقی پیامدهای منفی نوشیدن الکل را هم بیشتر تجربه می‌کند. از موارد پیش‌پاافتاده‌ای چون دیر سر قرار رفتن و تاخیر در کار گرفته تا چیزهای مهمتری چون آسیب‌دیدگی یا مصرف بیش از حد مواد مخدر. برای همین است که بدمستی متر و معیار مناسبی برای پیش‌بینی رفتارهای مضر دیگر است.

بنا به این دلایل است که امروزه پرسش درباره بدمستی دارد به ابزاری پرمصرف برای تشخیص نحوه مصرف الکل در افراد تبدیل می‌شود؛ کسانی که صرف تفریح الکل مصرف می‌کنند و کسانی که از الکل سوء استفاده می‌کنند.

علائم مستی

علائم مستی می‌تواند متنوع باشد و بسته به میزان الکل مصرفی، وضعیت جسمی و روحی فرد و سایر عوامل متفاوت باشد.  چشم‌های افراد مست قرمز میشود، تار یا دوگانه می‌بینند، دیر واکنش نشان می‌دهند. قدرت ادراک شخص پایین می‌آید، فرد ممکن است تصمیمات نادرست بگیرد یا به خطرات بی‌توجهی کند.. صحبت‌های فرد ممکن است نامفهوم و نامنظم باشد.

یکی از علائم مستی این است که خیلی‌ها با اطرافیان خود بی‌ادب می‌شوند و حتی مشاجره می‌کنند. افراد بد‌مست روی رفتار خود کنترل ندارند. بدتر از همه، معمولاً رفتارهای خود در حالت بدمستی یا سیاه‌مستی را به یاد نمی آورند.

یکی دیگر از خصوصیات افراد مست، عدم توانایی در کنترل احساسات است. افراد مست ممکن است کنترل کمتری بر احساسات خود داشته باشند و واکنش‌های عاطفی شدیدتری نسبت به شرایط مختلف نشان دهند.

بسته به میزان مصرف الکل و سایر عوامل، علائم مستی در افراد متفاوت است. توجه به این علائم می‌تواند به شناسایی و پیشگیری از مشکلات جدی‌تر کمک کند.

رفع حالت بدمستی

ماری‌بث میلر، روانشناس اعتیاد در دانشگاه میسوری، متوجه شد که یک مداخله ساده می‌تواند به کسانی که بدمستی می‌شوند کمک کند تا میزان الکل مصرفی خود را کاهش دهند. او ابتدا این یافته را در سربازان بازنشسته بررسی کرد و سپس در مورد دانشجویان هم به کار برد.

خانم میلر امیدوار است که بتواند به همراه همکارانش این مداخلات را بسط و توسعه دهد. او امیدوار است که بتواند فرهنگی را جا بیاندازد که در آن مردم می‌فهمند “که لازم نیست برای خوش‌گذرانی بدمست شوند.”

محققان دیگر امید دارند که پرسش درباره سابقه بدمست بتواند در ادامه به کاهش دیگر رفتارهای مضر نیز کمک کند. شاید برای کسانی که مرتب بدمست می‌شوند کنترل میزان مصرف الکل بتواند شروع خوبی باشد. آن‌ها حتی می‌توانند از دوستانشان هم بخواهند که حواسشان به آن‌ها باشد. البته زدن این حرف خیلی راحت است.

بعضی از رفتارهای ناخوشایند موضوع خنده می‌شوند و به امری عادی تبدیل می‌شوند. ما بعضی مواقع آسیب‌های روانی و فیزیکی الکل را کاملا فراموش می‌کنیم.

REFERENCES