گرایش به مصرف الکل

این شادی زیرزمینی بی‌صدا قربانی می‎گیرد

اعتیادخبر کوتاه بود و تلخ، «مسمومیت ۷۱ نفر بر اثر مصرف مشروبات الکلی در شهرستان اهر»؛ اما تلفات به همین جا ختم نشد و این معضل در نوروز ۹۸ هم یکی از خبرسازترین رویدادهای سال جدید در استان شد و پابه‌پای سیل قربانی گرفت.

‌به گزارش ایسنا، پنجم فروردین ماه سال جاری با انتشار خبری مبنی بر دنباله‌دار بودن مراجعان مسمومیت‌های الکلی، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی تبریز در توضیح این خبر گفت «تعداد مسموم‌شدگان با الکل در تبریز به ۴۰ نفر رسیده و اکثر مراجعه‌کنندگان بین رنج سنی ۱۵ تا ۴۵ سال و مرد هستند». تعداد مراجعان در کم‌تر از یک هفته به ۲۳۸ نفر رسید، خبرهای خوبی در راه نبود و احتمال این نیز وجود داشت که برخی افراد از روی ترس از عواقب بعدی و تحت پیگرد قانونی قرار گرفتن، به بیمارستان‌ها و مراکز درمانی مراجعه نکنند.

طبق آخرین آمار اعلام شده از سوی معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی تبریز، پنج تن بر اثر مصرف مشروبات الکلی در تبریز فوت و تعدادی نیز نابینا شدند، اما سکوت دستگاه‌های فرهنگی و سایر ارگان‌های ذی‌ربط، تعجب‌برانگیزتر از آمار منتشر شده بود! در همین راستا تلاش برای دستیابی به آخرین آمار تلفات ناشی از مصرف الکل در استان به نتیجه نرسید و رئیس دانشگاه علوم پزشکی تبریز نیز گفت که آمار نهایی همان آمار قبلی است و موارد جدیدی نبوده و بهتر است در ادامه برای فرهنگ‌سازی به منظور پیشگیری کار شود.

افزایش میزان تمایل به مصرف مشروبات الکلی با توجه به تابو بودن مصرف آن در ایران، نشان از نادرست بودن شیوه برخورد با این معضل بوده و نیازمند نگاه تخصصی به این پدیده است، در ادامه این گزارش علل روانشناختی گرایش به مصرف الکل را بررسی می‌کنیم:

آیا گرایش به مصرف الکل طبیعی است؟

دکتر مصطفی زارعان، روانشناس بالینی و عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز در این باره می‌گوید: بدون در نظر گرفتن الکل صنعتی، اگر الکل را به عنوان یک ماده طبیعی که در برخی گیاهان وجود دارد، در نظر بگیریم و با توجه به ویژگی‌هایی مثل تحت تأثیر قرار دادن، سست کردن و رخوت‌زا بودن، بسیار طبیعی است که حال برخی افراد به ویژه آن دسته از افرادی که درد و رنج دارند، با مصرف الکل به طور موقت خوب شود. وجود برخی مواد در طبعیت، جواز مصرف توسط افراد نبوده و مصرف برخی مواد مانند کوکائین حتی برای یک بار باعث عادت کردن مغز به آن و نیاز به تداوم مصرف می‌شود و الکل نیز جزو مواد اعتیادآور است.

اعتیاد فاز اول ما در مواجهه با آسیب‌های اجتماعی، انکار است و تنها در صورتی که یک آسیب در جامعه ریشه بدواند،
آن را می‌پذیریم که فایده‌ای ندارد، باید اجازه دهیم روانشناسان، روانپزشکان و جامعه‎شناسان
 در زمینه مبارزه با مصرف الکل نظریه‌پردازی کنند

شرع ما مصرف مشروب را ممنوع کرده است و از نظر عرفی نیز با مقایسه شرایط امروز جامعه با ۴۰ سال قبل که مصرف مشروبات الکلی آزاد بود و مکان خاصی برای مصرف آن در نظر گرفته شده بود، معتقد هستم عرف ما مصرف مشروب را پذیرفته است، اگر عرف را رفتار معمول و روزانه مردم در نظر بگیریم، به نظر من مصرف مشروبات الکلی در جامعه کنونی ما وجود دارد و عرف است، اما نمی‌توان گفت اکثر مردم این کار را می‌کنند.

چرا با وجود این که همه می‌دانند احتمال آلوده بودن مشروب وجود دارد، مصرف همچنان وجود دارد؟ آیا پای اعتیاد در میان است؟

 مصرف برخی مواد پیامدهایی دارد که در صورت مصرف بدون در نظر گرفتن پیامد، احتمال معتاد شدن به آن و مسمویت نیز وجود دارد، به نظر من دلیل اصلی گرایش به مصرف چند باره الکل، اعتیاد است، اما دلایل دیگری مانند فشار همسالان، دسترسی به الکل و تنوع طلبی در مهمانی‌ها نیز مؤثر هستند یا مصرف تریاک در برخی شهرستان‌ها جزوی از پذیرایی و سرو الکل هم جزو آداب محلی برخی مناطق و مراسمات شده و این واقعیتی است که وجود دارد و با انکار هم به جایی نمی‌رسیم. برخی خانواده‌ها تولید کننده مشروبات الکلی هستند و به احتمال زیاد تولیدکننده مشروب، مصرف کننده آن هم است.

دکتر مصطفی زارعان وابستگی روانشناختی را از دیگر دلایل گرایش به مصرف الکل و تداوم مصرف می‌داند و می‌گوید: افراد خطرپذیرتر در مصرف الکل پیشگام هستند و افراد تکانشی که بدون فکر کردن کاری را انجام می‌دهند، رتبه بالاتری در مصرف الکل دارند. احتمال مصرف در افراد دارای خانواده با سابقه مصرف الکل که با آداب و رسوم مصرف آشنا هستند، نیز وجود دارد.

 خشم، ناکامی و عصبانیت در رسیدن به هدف بیشترین دلایل مصرف هستند، با وارد آمدن فشارهای اجتماعی و اقتصادی، احساس درماندگی و ناامیدی نیز به ناکامی و خشم اضافه شده و مصرف افزایش پیدا می‌کند.

مصرف الکل در میان دانشجویان به نسبت جمعیت‌های دیگر بالاست

 طبق آمارهای وزارت بهداشت، مصرف الکل در میان دانشجویان به نسبت جمعیت‌های دیگر بالا است و یک بار مصرف، مصرف روزانه، مصرف تفریحی، منظم و اعتیادگونه هر یک آماری جداگانه دارند، به دلیل این که اکثر مصرف‌کنندگان گزارش نمی‌کنند، احتمالاً شیوع مصرف بالاتر است.

در مواردی که افراد یک جامعه درگیر هستند، هرگز یک ارگان نمی‌تواند در مبارزه با آن موفق شود، چنانچه در مبارزه با حجاب فقط نیروی انتظامی وارد شده و نتیجه آن مشخص است، اما در تجربه سیل اخیر همه پای کار آمدند و به احتمال زیاد ما در مدیریت سیل موفق خواهیم شد. برای مدیریت مصرف الکل هم باید تمامی ارگان‌ها اعم از فرهنگی و آموزشی پای کار بیایند.

استاد دانشگاه تبریز اظهار می‌کند: اعتیاد، کاری گانگستری، زیرزمینی و مجرمانه نیست که با بگیر و ببند، توهین، تحقیر و حمله بتوانیم آن را از بین ببریم، بلکه ریشه‌های روانشناختی و جامعه‌شناختی عمیقی دارد که نیازمند کار تخصصی و شیوه‎‌های درمانی علمی است.  فاز اول ما در مواجهه با آسیب‌های اجتماعی، انکار است و تنها در صورتی که یک آسیب در جامعه ریشه بدواند، آن را می‌پذیریم که فایده‌ای ندارد، باید اجازه دهیم روانشناسان، روانپزشکان و جامعه‎شناسان در زمینه مبارزه با مصرف الکل نظریه‌پردازی کنند.

نبود مکانیزم‌های تخلیه انرژی در جوانان و گرایش به مصرف الکل

وی اضافه می‌کند: نبود مکانیزم‌های تخلیه انرژی در جوانان نیز از دیگر علل گرایش به مصرف الکل و رو آوردن به شادی‌های زیرزمینی است، اگر شرایط و بستر لازم برای ارضای نیازهای طبیعی انسان فراهم باشد و به آن مشروعیت بخشیده شود، شاهد کاهش مصرف خواهیم بود، در صورتی که هیچ رفتار شادی‌بخشی در جامعه ما تجویز نشده است، به عنوان مثال باید زمان و مکان شادی کردن و نوع رفتار شادی‌بخش اعلام شود.

این روانشناس بالینی می‌گوید: وقتی جامعه پاسخگوی نیازهای هیجانی، شادی، گروهی و ارضای نیازهای مختلف جوانان نبوده و بستر ازدواج آسان نیز برایشان فراهم نیست، جوانان راهی جز روآوردن به شادی‌های زیرزمینی ندارند، اگر جامعه‎ای به سمت توسعه حرکت کند، ثبات اجتماعی و اقتصادی نیز در جامعه حاکم خواهد بود

با توجه به افزایش آمار تلفات مسمومیت با الکل به نظر می‌رسد وقت آن رسیده است که تمامی ارگان‌ها
وارد عمل شده و راه برخورد مناسب با این آسیب اجتماعی را پیدا و عملی کنند

بر اساس این گزارش؛ با توجه به قانونی نبودن تولید مشروبات الکلی در ایران، شاهد افزایش روزافزون تولیدات دست‌ساز و به دنبال آن مسمومیت و مرگ برخی مصرف‌کنندگان هستیم، استفاده از روش‌های خانگی در تولید مشروبات الکلی سبب تولید مواد سمی و آسیب‌زا شده و عوارض جبران‌ناپذیری را به بار می‌آورد؛ به طوری که اتانول موجود در مشروبات الکلی به عنوان یک عامل تضعیف‌کننده سیستم عصبی از تخمیر قند موجود در میوه‌ها و غلات ایجاد می‌شود؛ بنابراین اگر فردی مقادیر بالایی از الکل را در زمان کوتاهی مصرف کند، ممکن است دچار عوارض حاد مصرف الکل شود که بسته به میزان مصرف و شرایط فیزیکی فرد مصرف‌کننده متفاوت است.

مصرف الکل می‌تواند علائمی چون سرخوشی، اختلال در تکلم، تلوتلو خوردن، خواب آلودگی، استفراغ، اسهال، اختلال در بینایی، افزایش زمان عکس‌العمل‌های فردی، از بین رفتن تفکر منطقی، کاهش سطح هوشیاری، از دست رفتن حافظه، صدمات ناشی از حوادث در اثر عدم هوشیاری مانند تصادفات رانندگی، سقوط از ارتفاع، نزاع، سوختگی یا غرق شدن را ایجاد کند.

مصرف طولانی مدت الکل، مشکلات زیادی برای سلامت افراد ایجاد می‌کند، این مشکلات می‌تواند شامل مواردی مانند بیماری‌های قلبی- عروقی، مشکلات کبدی، بیماری‌های گوارشی، آسیب به سلول‌های عصبی، مشکلات جنسی، کم خونی، ایجاد اختلالات دائمی در عملکرد مغز، سوءتغذیه و سرطان شود.

با توجه به افزایش آمار تلفات مسمومیت با الکل به نظر می‌رسد وقت آن رسیده است که تمامی ارگان‌ها وارد عمل شده و راه برخورد مناسب با این آسیب اجتماعی را پیدا و عملی کنند.

گزارش از: نسرین سوار-خبرنگار ایسنا در آذربایجان شرقی